Kiểm tra nhanh dấu hiệu trầm cảm sau sinh
23/06/2024 15:33
Thang sàng lọc trầm cảm sau sinh Edinburgh – EPDS
Trầm cảm sau sinh là gì?
Sau khi sinh con, người mẹ phải đối mặt với nhiều thay đổi về thể chất, nội tiết, giấc ngủ, vai trò trong gia đình và trách nhiệm chăm sóc em bé. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đáng kể đến cảm xúc và sức khỏe tinh thần.
Trong những ngày đầu sau sinh, nhiều người mẹ có thể cảm thấy buồn, dễ khóc, lo lắng hoặc cáu gắt. Tình trạng này thường được gọi là “baby blues”, thường xuất hiện trong vài ngày đầu và giảm dần trong vòng một đến hai tuần.
Cần lưu ý đến khả năng trầm cảm sau sinh khi các biểu hiện kéo dài, trở nên nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc bản thân, chăm sóc em bé và sinh hoạt hằng ngày.
Một số biểu hiện thường gặp gồm:
- Buồn bã, trống rỗng hoặc thường xuyên muốn khóc;
- Giảm hứng thú và khó cảm nhận niềm vui;
- Lo lắng, sợ hãi hoặc cảm thấy hoảng loạn;
- Tự trách bản thân, cảm thấy mình là người mẹ không tốt;
- Khó ngủ ngay cả khi có điều kiện nghỉ ngơi;
- Mệt mỏi, khó tập trung hoặc cảm thấy không thể ứng phó;
- Khó kết nối về mặt cảm xúc với em bé;
- Có ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc những suy nghĩ đáng sợ liên quan đến em bé.
Có một vài biểu hiện trên không đồng nghĩa với việc người mẹ đã mắc trầm cảm sau sinh. Việc chẩn đoán cần được thực hiện bởi bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần.
Vì sao cần nhận biết sớm?
Trầm cảm sau sinh là một vấn đề sức khỏe có thể điều trị được. Khi được nhận biết và hỗ trợ sớm, người mẹ có nhiều khả năng phục hồi tốt hơn, đồng thời giảm ảnh hưởng đến sức khỏe, mối quan hệ gia đình và việc chăm sóc em bé.
Người mẹ bị trầm cảm sau sinh không phải là người mẹ yếu đuối hoặc không yêu con. Đây là tình trạng sức khỏe cần được thấu hiểu, hỗ trợ và điều trị phù hợp.
Giới thiệu về EPDS
EPDS, viết tắt của Edinburgh Postnatal Depression Scale, là thang sàng lọc gồm 10 câu hỏi do John L. Cox, Jennifer M. Holden và Ruth Sagovsky phát triển.
Công cụ này giúp nhận biết những phụ nữ có dấu hiệu cần được đánh giá thêm về trầm cảm trong thai kỳ hoặc sau sinh. EPDS hỏi về cảm xúc và trải nghiệm của người thực hiện trong 7 ngày vừa qua.
EPDS là công cụ sàng lọc, không phải công cụ chẩn đoán và không được sử dụng để xác định một người có hay không mắc trầm cảm sau sinh. Hướng dẫn EPDS của NSW Health
Hướng dẫn thực hiện
Hãy đọc từng câu hỏi và lựa chọn phương án gần nhất với cảm nhận của bạn trong 7 ngày vừa qua, không chỉ riêng cảm xúc của ngày hôm nay.
Để kết quả có ý nghĩa:
- Trả lời đầy đủ cả 10 câu;
- Tự lựa chọn câu trả lời phù hợp nhất với bản thân;
- Không trao đổi đáp án với người khác trong khi thực hiện;
- Không dành quá nhiều thời gian cho một câu hỏi.
Cách tính điểm
Mỗi câu được chấm từ 0 đến 3 điểm. Tổng điểm của 10 câu dao động từ 0 đến 30.
- Câu 1, 2 và 4 được chấm theo thứ tự từ 0 đến 3;
- Câu 3 và từ câu 5 đến câu 10 được chấm theo thứ tự ngược lại, từ 3 đến 0.
Phần chấm điểm này nên được hệ thống tự động thực hiện và không cần hiển thị chi tiết trước khi người dùng làm bài.
Hiểu kết quả EPDS
| Tổng điểm | Ý nghĩa sàng lọc | Khuyến nghị |
|---|---|---|
| 0–9 | Chưa ghi nhận nguy cơ rõ rệt theo EPDS | Tiếp tục theo dõi; tìm kiếm hỗ trợ nếu vẫn có triệu chứng hoặc gặp khó khăn trong sinh hoạt |
| 10–12 | Có một số dấu hiệu cần lưu ý | Nên theo dõi, trao đổi với nhân viên y tế và cân nhắc thực hiện lại sau 2–4 tuần |
| Từ 13 trở lên | Nguy cơ trầm cảm sau sinh ở mức cần được đánh giá thêm | Nên được bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần đánh giá trực tiếp |
Các ngưỡng trên dựa trên hướng dẫn sử dụng phổ biến của EPDS. Ngưỡng sàng lọc có thể được điều chỉnh tùy theo dân số, ngôn ngữ và bối cảnh sử dụng.
Điểm EPDS từ 13 trở lên không khẳng định người thực hiện mắc trầm cảm sau sinh và cũng không có nghĩa là “trầm cảm nặng”. Kết quả chỉ cho thấy cần có một cuộc đánh giá chuyên môn đầy đủ hơn.
Lưu ý đặc biệt đối với câu hỏi số 10
Câu hỏi số 10 đề cập đến ý nghĩ tự làm hại bản thân. Bất kỳ câu trả lời nào khác “Không bao giờ” đều cần được xem xét riêng, không phụ thuộc vào tổng điểm EPDS.
Trong trường hợp này, người thực hiện nên được đánh giá sớm về mức độ an toàn và nguy cơ tự sát. Hướng dẫn EPDS cũng yêu cầu đánh giá ngay khi câu số 10 có điểm từ 1 trở lên. Hướng dẫn chấm điểm và an toàn của EPDS
Khi nào cần hỗ trợ khẩn cấp?
Hãy tìm kiếm hỗ trợ y tế ngay nếu người mẹ:
- Đang có ý định hoặc kế hoạch tự làm hại bản thân;
- Có ý nghĩ làm hại em bé hoặc lo sợ không thể kiểm soát hành vi;
- Nghe thấy tiếng nói hoặc nhìn thấy những điều người khác không thấy;
- Có niềm tin bất thường, lú lẫn hoặc hành vi khác hẳn thường ngày;
- Kích động mạnh, gần như không ngủ nhưng vẫn quá hưng phấn hoặc hoạt động liên tục.
Không nên để người mẹ ở một mình với em bé khi có nguy cơ mất an toàn. Hãy thông báo ngay cho người thân, đưa người mẹ đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.
Lưu ý về kết quả
EPDS chỉ là công cụ sàng lọc ban đầu, không thay thế việc thăm khám và chẩn đoán của bác sĩ. Ngay cả khi điểm dưới 10, người mẹ vẫn nên tìm kiếm sự hỗ trợ nếu cảm thấy buồn bã, lo lắng, khó ứng phó hoặc gặp khó khăn trong việc chăm sóc bản thân và em bé.