Bài viết được cố vấn chuyên môn bởi PGS.TS.BSCKII Trần Hữu Bình – Thầy thuốc Nhân dân, Nguyên Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai.

Tuổi cao có thể đi kèm với nhiều thay đổi như sức khỏe suy giảm, đau mạn tính, nghỉ hưu, mất người thân, ít giao tiếp hoặc phải phụ thuộc vào người chăm sóc. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến cảm xúc, giấc ngủ, trí nhớ và khả năng sinh hoạt hằng ngày.

Trầm cảm và lo âu là những vấn đề sức khỏe tâm thần thường gặp ở người cao tuổi nhưng dễ bị nhầm với biểu hiện của tuổi già hoặc bệnh lý cơ thể. Người cao tuổi cũng có thể gặp suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ hoặc tác dụng không mong muốn do sử dụng nhiều loại thuốc.

Những dấu hiệu gia đình cần lưu ý

Người thân nên đưa người cao tuổi đi khám khi nhận thấy:

• Mất ngủ kéo dài, ngủ ngày hoặc thức giấc nhiều lần vào ban đêm.
• Thường xuyên buồn bã, bi quan hoặc cảm thấy mình là gánh nặng.
• Ít trò chuyện, không muốn gặp gỡ người thân.
• Mất hứng thú với những hoạt động trước đây.
• Lo lắng quá mức về sức khỏe, tiền bạc hoặc con cháu.
• Hay quên ngày càng tăng, hỏi lại một vấn đề nhiều lần.
• Đi lạc ở nơi quen thuộc hoặc không nhớ cách thực hiện công việc thường ngày.
• Thay đổi tính cách, dễ nghi ngờ, kích động hoặc cáu gắt.
• Nhìn hoặc nghe thấy những điều không có thật.
• Bỏ ăn, không uống thuốc hoặc từ chối chăm sóc bản thân.
• Có suy nghĩ muốn chết hoặc không muốn tiếp tục sống.

Suy giảm trí nhớ không phải lúc nào cũng là biểu hiện bình thường của tuổi già. Việc thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng chăm sóc phù hợp.

Các vấn đề thường cần được thăm khám

• Trầm cảm ở người cao tuổi.
• Rối loạn lo âu.
• Rối loạn giấc ngủ.
• Suy giảm nhận thức nhẹ.
• Sa sút trí tuệ.
• Rối loạn tâm thần và hành vi liên quan đến sa sút trí tuệ.
• Sảng do bệnh lý cơ thể hoặc thuốc.
• Rối loạn loạn thần khởi phát muộn.
• Khó thích nghi sau mất mát, nghỉ hưu hoặc thay đổi môi trường sống.
• Các vấn đề tâm thần liên quan đến bệnh mạn tính.

Quy trình đánh giá người cao tuổi

Bác sĩ sẽ trao đổi với người bệnh và người chăm sóc để tìm hiểu những thay đổi về cảm xúc, hành vi, trí nhớ và khả năng tự chăm sóc.

Quá trình thăm khám có thể bao gồm:

• Đánh giá trí nhớ, khả năng định hướng và ngôn ngữ.
• Tìm hiểu giấc ngủ, ăn uống và tâm trạng.
• Kiểm tra khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày.
• Xem xét bệnh lý nền và toàn bộ thuốc đang sử dụng.
• Đánh giá nguy cơ té ngã, đi lạc hoặc tự gây nguy hiểm.
• Chỉ định xét nghiệm hoặc kiểm tra hình ảnh khi cần thiết.

Sự tham gia của người thân rất quan trọng vì người bệnh có thể không nhớ đầy đủ hoặc chưa nhận thấy những thay đổi của chính mình.

Điều trị và chăm sóc phù hợp

Tùy nguyên nhân và mức độ triệu chứng, bác sĩ có thể tư vấn:

• Điều trị bằng thuốc với liều lượng phù hợp.
• Tư vấn tâm lý và hỗ trợ cảm xúc.
• Điều chỉnh thuốc đang sử dụng khi có nguy cơ tương tác.
• Xây dựng lịch sinh hoạt và giấc ngủ ổn định.
• Duy trì vận động, giao tiếp và hoạt động trí tuệ phù hợp.
• Hướng dẫn gia đình cách chăm sóc và giao tiếp với người bệnh.
• Theo dõi định kỳ để đánh giá trí nhớ, hành vi và khả năng sinh hoạt.

Người cao tuổi thường sử dụng nhiều loại thuốc nên gia đình không được tự ý cho người bệnh dùng thêm thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc thay đổi liều điều trị.

Đồng hành để người cao tuổi sống an toàn và chất lượng hơn

Chăm sóc sức khỏe tinh thần là một phần quan trọng trong chăm sóc toàn diện cho người cao tuổi. Thăm khám đúng thời điểm có thể giúp kiểm soát triệu chứng, duy trì khả năng tự lập và giảm áp lực cho người chăm sóc.

Liên hệ Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Yên Hòa để đặt lịch thăm khám và được hướng dẫn phương án chăm sóc phù hợp cho người cao tuổi.