Nhận diện sớm những khó khăn ở tuổi thanh thiếu niên

Giai đoạn từ 12 đến 19 tuổi có nhiều thay đổi về cơ thể, cảm xúc, suy nghĩ và các mối quan hệ. Áp lực học tập, kỳ vọng từ gia đình, mâu thuẫn với bạn bè, bắt nạt, tình cảm hoặc ảnh hưởng từ mạng xã hội có thể khiến trẻ căng thẳng nhưng không biết cách chia sẻ.

Đánh giá và test sàng lọc giúp nhận diện mức độ lo âu, buồn chán, căng thẳng và những khó khăn khác mà trẻ đang gặp phải. Việc sàng lọc cần được thực hiện trong môi trường tôn trọng, không phán xét và phù hợp với độ tuổi.

Các khuyến nghị chuyên môn ủng hộ sàng lọc lo âu ở trẻ từ 8–18 tuổi và sàng lọc trầm cảm ở thanh thiếu niên từ 12–18 tuổi khi có hệ thống đánh giá, chẩn đoán và theo dõi phù hợp.

Khi nào nên thực hiện test sàng lọc?

Gia đình có thể đưa trẻ đi đánh giá khi nhận thấy:

• Buồn bã, cáu gắt hoặc thay đổi cảm xúc kéo dài.
• Lo lắng quá mức về học tập, ngoại hình hoặc các mối quan hệ.
• Thu mình, hạn chế nói chuyện với người thân và bạn bè.
• Mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích.
• Khó ngủ, thức khuya hoặc ngủ quá nhiều.
• Kết quả học tập giảm sút, thường xuyên nghỉ học.
• Khó tập trung, trì hoãn hoặc mất động lực.
• Dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội, trò chơi điện tử.
• Ăn uống thất thường hoặc lo lắng quá mức về cân nặng.
• Có hành vi bốc đồng, gây hấn hoặc chống đối.
• Tự làm đau bản thân hoặc thường xuyên nhắc đến cái chết.

Nếu trẻ có ý định tự làm tổn thương bản thân, gia đình không nên chỉ dựa vào bài test trực tuyến mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá trực tiếp. Các công cụ sàng lọc nguy cơ tự sát cần đi kèm quy trình đánh giá an toàn; NIMH cũng lưu ý chưa có công cụ sàng lọc nguy cơ tự sát được xác nhận cho trẻ dưới 8 tuổi.

Đánh giá tâm lý và rối loạn tâm thần ở vị thành niên

Các nội dung đánh giá tâm lý và rối loạn tâm thần ở vị thành niên bao gồm:

• Đánh giá rối loạn tăng động giảm chú ý
• Đánh giá rối loạn lo âu
• Đánh giá rối loạn bướng bỉnh chống đối
• Đánh giá hành vi tự gây thương tích không tự sát và hành vi tự sát
• Đánh giá các rối loạn phát triển
• Đánh giá rối loạn trầm cảm
• Đánh giá các rối loạn cảm xúc
• Đánh giá rối loạn hoảng sợ
• Đánh giá rối loạn hành vi
• Đánh giá rối loạn ám ảnh cưỡng bức

Kết quả đánh giá là cơ sở để xác định đúng vấn đề và xây dựng phương án hỗ trợ phù hợp cho từng trẻ.

Quy trình thực hiện

Trẻ được hướng dẫn trả lời các câu hỏi liên quan đến cảm xúc, suy nghĩ, giấc ngủ, học tập và các mối quan hệ trong một khoảng thời gian nhất định.

Bác sĩ có thể trao đổi riêng với trẻ để trẻ cảm thấy an toàn và dễ chia sẻ hơn. Cha mẹ cũng được phỏng vấn để cung cấp thông tin về quá trình phát triển, sinh hoạt và những thay đổi gần đây.

Kết quả test sẽ được kết hợp với nội dung trò chuyện và quan sát lâm sàng, thay vì sử dụng điểm số riêng lẻ để kết luận.

Kết quả sàng lọc sẽ giúp ích như thế nào?

Kết quả sàng lọc giúp:

• Xác định vấn đề trẻ đang gặp phải.
• Đánh giá sơ bộ mức độ ảnh hưởng.
• Phát hiện các dấu hiệu cần can thiệp sớm.
• Lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp.
• Theo dõi sự thay đổi trong quá trình tư vấn hoặc điều trị.
• Hướng dẫn cha mẹ cách trò chuyện và đồng hành cùng trẻ.

Liên hệ Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Yên Hòa để đặt lịch đánh giá sức khỏe tinh thần cho thanh thiếu niên trong môi trường tôn trọng và phù hợp với từng trường hợp.