Trẻ nhỏ chưa phải lúc nào cũng biết cách diễn đạt cảm xúc và khó khăn của mình bằng lời nói. Những điều trẻ đang trải qua có thể được thể hiện thông qua hành vi như cáu giận, chống đối, thu mình, khó ngủ, không muốn đi học hoặc khó hòa nhập với bạn bè.

Tham vấn tâm lý giúp cha mẹ hiểu rõ hơn cảm xúc, nhu cầu và nguyên nhân phía sau những thay đổi của trẻ. Thông qua trò chuyện, quan sát và các hoạt động phù hợp với độ tuổi, chuyên gia sẽ cùng gia đình tìm ra cách hỗ trợ trẻ an toàn và phù hợp.

Việc đánh giá sức khỏe tinh thần của trẻ thường cần xem xét đồng thời cảm xúc, hành vi, hoàn cảnh gia đình, môi trường học tập và các mốc phát triển của trẻ.

Khi nào trẻ có thể cần được tham vấn?

Cha mẹ có thể đưa trẻ đến tham vấn khi nhận thấy:

• Trẻ thường xuyên cáu giận, ăn vạ hoặc khó kiểm soát cảm xúc.
• Trẻ nhút nhát, thu mình hoặc ít giao tiếp với người xung quanh.
• Trẻ sợ đi học, khó hòa nhập hoặc thường xuyên bị bạn bè trêu chọc.
• Trẻ khó tập trung, thiếu kiên nhẫn hoặc dễ bỏ dở công việc.
• Trẻ chống đối, không hợp tác hoặc có hành vi gây hấn.
• Trẻ lo âu khi phải xa cha mẹ hoặc thay đổi môi trường sống.
• Trẻ khó ngủ, ngủ không sâu hoặc thường xuyên gặp ác mộng.
• Trẻ buồn bã sau khi gia đình có biến cố, cha mẹ ly hôn hoặc mất người thân.
• Trẻ gặp khó khăn trong học tập nhưng chưa rõ nguyên nhân.
• Cha mẹ thường xuyên căng thẳng, bất đồng trong cách nuôi dạy con.

Một biểu hiện đơn lẻ chưa thể khẳng định trẻ có vấn đề tâm lý. Gia đình cần quan sát thời gian kéo dài, mức độ ảnh hưởng và sự thay đổi so với trước đây.

Nội dung tham vấn dành cho trẻ em

Tùy theo nhu cầu của trẻ và gia đình, buổi tham vấn có thể tập trung vào:

• Nhận diện và gọi tên cảm xúc.
• Hướng dẫn trẻ thể hiện mong muốn phù hợp.
• Rèn luyện khả năng kiểm soát tức giận.
• Cải thiện kỹ năng giao tiếp và hòa nhập.
• Hỗ trợ trẻ vượt qua nỗi sợ và sự lo lắng.
• Thích nghi khi chuyển trường, chuyển nhà hoặc thay đổi người chăm sóc.
• Hỗ trợ trẻ bị bắt nạt hoặc gặp khó khăn trong quan hệ bạn bè.
• Xây dựng thói quen học tập và sinh hoạt phù hợp.
• Cải thiện mối quan hệ giữa cha mẹ và con.
• Hướng dẫn cha mẹ cách phản hồi trước hành vi của trẻ.

Các phương pháp hỗ trợ trẻ có thể kết hợp trò chuyện, hoạt động sáng tạo, trò chơi, hướng dẫn kỹ năng và làm việc với người chăm sóc. WHO cũng đề cập các phương pháp tâm lý, giáo dục tâm lý và cách tiếp cận tập trung vào gia đình trong hỗ trợ sức khỏe tinh thần trẻ em.

Tư vấn tâm lý và phát triển cho trẻ em

Các nội dung tư vấn tâm lý và hỗ trợ phát triển cho trẻ em bao gồm:

• Tư vấn các mốc phát triển ở trẻ em
• Tư vấn cha mẹ sau đánh giá tâm lý
• Tư vấn hành vi trẻ em
• Tư vấn các rối loạn phát triển ở trẻ em
• Tư vấn thích nghi học đường
• Tư vấn kỹ năng xã hội
• Tư vấn cảm xúc trẻ em
• Tư vấn khó khăn giao tiếp

Hoạt động tư vấn giúp cha mẹ hiểu rõ nhu cầu của trẻ và lựa chọn cách đồng hành phù hợp.

Một buổi tham vấn diễn ra như thế nào?

• Trao đổi với cha mẹ: Chuyên gia tìm hiểu những biểu hiện cha mẹ đang lo lắng, hoàn cảnh gia đình, thói quen sinh hoạt, quá trình học tập và các mốc phát triển của trẻ.
• Làm quen và trò chuyện với trẻ: Trẻ được tiếp cận trong không gian thân thiện, hạn chế tạo cảm giác đang bị kiểm tra. Tùy độ tuổi, chuyên gia có thể sử dụng trò chuyện, tranh vẽ, đồ chơi hoặc hoạt động tương tác.
• Xác định vấn đề cần hỗ trợ: Thông tin từ trẻ, cha mẹ và môi trường học tập được xem xét để xác định khó khăn chính, yếu tố duy trì vấn đề và những điểm mạnh của trẻ.
• Hướng dẫn gia đình đồng hành: Cha mẹ được tư vấn cách giao tiếp, thiết lập giới hạn, điều chỉnh phản ứng và hỗ trợ trẻ tại nhà. Khi cần thiết, chuyên gia có thể đề xuất đánh giá chuyên sâu hoặc thăm khám bác sĩ.

Vai trò của cha mẹ trong quá trình tham vấn

Sự đồng hành của cha mẹ có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hỗ trợ trẻ. Cha mẹ nên lắng nghe thay vì vội vàng trách mắng, tránh so sánh trẻ với anh chị em hoặc bạn bè và duy trì cách ứng xử thống nhất giữa các thành viên trong gia đình.

Việc tham vấn không nhằm đánh giá cha mẹ đúng hay sai mà giúp cả gia đình hiểu nhau và tìm được cách hỗ trợ trẻ phù hợp hơn.

Lưu ý: Tham vấn tâm lý không thay thế cho quá trình khám, chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Trẻ có những biểu hiện nghiêm trọng về cảm xúc, hành vi hoặc phát triển có thể cần được đánh giá chuyên sâu.

Đặt lịch tham vấn tại Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn hướng hỗ trợ phù hợp với độ tuổi và tình trạng của trẻ.