Hội chứng Pica: Vì sao trẻ ăn đất, giấy,... và cha mẹ nên làm gì?

12/04/2026 21:52

Bạn có từng thấy con mình ăn những thứ rất lạ như đất, giấy, tóc hay thậm chí là sơn tường? Nhiều cha mẹ thường cho rằng đây chỉ là hành vi nghịch ngợm, hiếu kỳ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu của hội chứng Pica, một tình trạng cần được nhận diện và theo dõi sớm.

Bài viết được cố vấn chuyên môn bởi ThS.BSNT Trịnh Trọng Tuấn - Bác sĩ khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E

Hội chứng Pica không phải là việc vô tình ăn phải thực phẩm không an toàn. Đây là hành vi có xu hướng lặp đi lặp lại và có chủ ý, liên quan đến rối loạn. Hội chứng Pica có thể xuất hiện ở cả trẻ em và người lớn, tuy nhiên phổ biến nhất vẫn là ở trẻ nhỏ trong giai đoạn phát triển.

Hiểu đúng về hội chứng Pica sẽ giúp cha mẹ bình tĩnh hơn và có hướng xử lý phù hợp, thay vì hoang mang hoặc vô tình bỏ qua những dấu hiệu quan trọng.

Hội chứng Pica là gì?

Hội chứng Pica là một rối loạn ăn uống được chẩn đoán khi trẻ liên tục ăn các chất không phải thực phẩm và không có giá trị dinh dưỡng, kéo dài ít nhất 1 tháng, hành vi này không phù hợp với mức độ phát triển của trẻ và không phải là tập tục văn hóa tại nơi trẻ sinh sống.

Các vật, các chất trẻ thường ăn khi mắc hội chứng Pica bao gồm:

Vật liệu tự nhiên: Đất cát, sỏi, đá, đất sét, cỏ, than củi, tro, vỏ trứng,..
Vật dụng gia đình: Giấy, phấn, xà phòng, vải, len, tóc, tẩy, keo dán, tàn thuốc lá,..
Các vật chất khác: Kim loại, tiền xu, sơn bong tróc, bã cà phê, dầu gội đầu, thậm chí là phân động vật,…

Ở trẻ dưới 18 - 24 tháng tuổi, việc đưa mọi thứ vào miệng thường được xem là một giai đoạn phát triển bình thường để khám phá thế giới xung quanh. Sau 2 tuổi, nếu hành vi ăn vật lạ diễn ra thường xuyên, dai dẳng và không phù hợp với mức phát triển, cần nghi ngờ rối loạn Pica.

Không chỉ xuất hiện ở trẻ em, hội chứng Pica cũng có thể xuất hiện ở người lớn, nhất là các đối tượng phụ nữ mang thai, người trưởng thành có yếu tố nguy cơ.

Dấu hiệu nhận biết hội chứng Pica

Hội chứng Pica là một hành vi có tính hệ thống và lặp lại, không phải là việc trẻ vô tình nuốt phải một mẩu đồ chơi khi đang chơi.

Dấu hiệu chính yếu nhất là việc liên tục tìm kiếm và ăn những thứ không phải là đồ ăn. Dưới đây là các biểu hiện thực tế cha mẹ, người thân cần quan sát:

Ăn vật lạ dai dẳng: Trẻ ăn một hoặc nhiều loại chất không phải thực phẩm, lặp lại dai dẳng trong ít nhất 1 tháng.
Tổn thương răng miệng: Răng bị mòn, nhạy cảm hoặc nứt vỡ do nhai các vật cứng như đá, kim loại hoặc sỏi.
Các vấn đề về tiêu hóa thường xuyên: Trẻ hay bị đau bụng, buồn nôn, táo bón hoặc tiêu chảy thất thường mà không rõ nguyên nhân từ thực phẩm,...
Hành vi tìm kiếm đồ ăn lạ: Trẻ có biểu hiện quan sát, tìm kiếm các vật phẩm phi thực phẩm một cách có chủ đích.

Ở người lớn, Pica thường khó phát hiện hơn vì người bệnh thường giấu diếm do xấu hổ. Các dấu hiệu cần chú ý bao gồm ăn đất sét, đá, băng đá, giấy, tóc hoặc các chất lạ khác một cách dai dẳng, đặc biệt ở phụ nữ mang thai hoặc người có tiền sử rối loạn tâm thần.

Vì sao trẻ lại ăn những thứ không phải thực phẩm?

Dưới góc nhìn tâm lý, chúng ta cần hiểu rằng hành vi của trẻ không đơn thuần là nghịch ngợm hay cố tình làm trái lời cha mẹ. Đối với trẻ mắc Pica, việc ăn các vật lạ thường xuất phát từ một nhu cầu thôi thúc nội tại mà trẻ chưa đủ khả năng kiểm soát.

Đôi khi, trẻ cảm nhận được sự thích thú từ kết cấu hoặc hương vị của vật chất đó (như độ giòn/ cứng của đá, mùi của đất sét). Trong các trường hợp khác, đây là cách trẻ tự xoa dịu bản thân trước những căng thẳng hoặc bù đắp cho một cảm giác thiếu hụt nào đó trong cơ thể mà trẻ không thể diễn tả bằng lời.

Hiểu được điều này sẽ giúp cha mẹ giữ được sự bình tĩnh và đồng cảm hơn khi tìm kiếm nguyên nhân gốc rễ.

Nguyên nhân khiến trẻ mắc hội chứng Pica

Rối loạn Pica thường do sự kết hợp của nhiều yếu tố, không có nguyên nhân duy nhất. Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến của hội chứng Pica:

Thiếu hụt chất dinh dưỡng (Phổ biến nhất): Đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi thiếu các nguyên tố vi lượng như sắt, kẽm, canxi hoặc magie,... Khi thiếu chất, cơ thể trẻ có thể phát sinh những cơn thèm ăn kỳ lạ để cố gắng bù đắp lượng khoáng chất thiếu hụt, mặc dù các vật trẻ ăn không thực sự cung cấp dinh dưỡng.
Rối loạn phát triển và tâm thần: Pica thường xuất hiện nhiều hơn ở trẻ mắc chứng tự kỷ, thiểu năng trí tuệ hoặc các rối loạn tâm thần như tâm thần phân liệt, OCD,... Những trẻ này có thể gặp khó khăn trong việc phân biệt đâu là thực phẩm và đâu là đồ vật không ăn được.
Yếu tố tâm lý và môi trường sống:
- Trẻ sống trong hoàn cảnh nghèo khó, thiếu sự quan tâm chăm sóc của cha mẹ
- Trẻ bị căng thẳng kéo dài, bị ngược đãi hoặc bỏ rơi
- Thiếu hụt thực phẩm hoặc bị bỏ đói thường xuyên khiến trẻ tìm đến vật lạ để lấp đầy cảm giác trống rỗng trong dạ dày

Hội chứng Pica có nguy hiểm không?

Hội chứng này có thể gây ra những biến chứng sức khỏe nghiêm trọng tùy thuộc vào loại vật chất mà trẻ ăn phải:

Ngộ độc: Phổ biến nhất là ngộ độc chì từ sơn tường cũ hoặc đất bị ô nhiễm, ngộ độc thủy ngân,...
Tắc nghẽn đường tiêu hóa: Các vật không tiêu hóa được như tóc (tạo thành búi tóc), vải, đá có thể gây tắc ruột, thậm chí dẫn đến thủng dạ dày hoặc ruột,...
Nhiễm ký sinh trùng: Ăn đất, cát hoặc phân động vật có thể khiến trẻ nhiễm giun, sán hoặc các loại vi khuẩn gây bệnh,...
Tổn thương miệng và răng: Các vật sắc nhọn gây rách nướu, lưỡi; vật cứng gây mòn và hỏng men răng,...

Khi nào hành vi ăn vật lạ là bình thường?

Như đã đề cập, hành vi này là bình thường ở trẻ dưới 2 tuổi (đặc biệt là dưới 18 tháng). Đây là giai đoạn trẻ khám phá thế giới bằng mọi giác quan, bao gồm cả vị giác và xúc giác ở miệng. Nếu trẻ chỉ thỉnh thoảng nếm thử đồ vật và dừng lại khi được nhắc nhở, cha mẹ không cần quá lo lắng.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Nếu quan sát thấy trẻ có các biểu hiện dưới đây, bố mẹ/ người thân nên cân nhắc đưa trẻ thăm khám, tư vấn để được hỗ trợ chuyên môn:

Trẻ ăn vật lạ lặp lại dai dẳng trong ít nhất 1 tháng và hành vi không phù hợp với độ tuổi phát triển (thường sau 2 tuổi).
Có dấu hiệu đau bụng dữ dội, nôn mửa hoặc táo bón nặng (nghi tắc ruột)
Trẻ mệt mỏi, da xanh xao, khó tập trung (dấu hiệu thiếu máu thiếu sắt)
Nghi ngờ trẻ ăn phải vật liệu chứa chì (sơn cũ) hoặc vật sắc nhọn
Có máu trong phân
Co giật hoặc thay đổi ý thức sau khi ăn vật lạ

Điều trị rối loạn Pica cần đội ngũ đa chuyên khoa (Nhi khoa, Tâm thần nhi, Dinh dưỡng). Các phương pháp chính bao gồm:

Bổ sung vi chất nếu thiếu (đặc biệt sắt và kẽm).
Liệu pháp hành vi: Khuyến khích hành vi thay thế, làm phong phú môi trường, giáo dục,…
Hỗ trợ giáo dục và can thiệp sớm nếu trẻ có rối loạn phát triển kèm theo.

Cha mẹ nên làm gì khi trẻ có dấu hiệu Pica?

Để hỗ trợ con, cha mẹ có thể thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Giám sát chặt chẽ và tạo môi trường an toàn: Loại bỏ các vật phẩm nguy hiểm khỏi tầm mắt và tầm tay của trẻ. Sử dụng khóa an toàn cho tủ đồ và cất cao những thứ trẻ hay ăn bậy.
Bước 2: Thay thế bằng vật an toàn: Cung cấp cho trẻ những đồ ăn có kết cấu tương tự nhưng an toàn. Ví dụ: Nếu bé thèm nhai đá, có thể cho bé nhai những loại rau củ giòn hoặc đồ chơi gặm nướu chuyên dụng.
Bước 3: Không trừng phạt trẻ: Việc mắng mỏ hay phạt chỉ làm tăng thêm căng thẳng và có thể khiến trẻ giấu diếm hành vi kỹ hơn. Hãy nhẹ nhàng và hướng trẻ sang hoạt động khác.
Bước 4: Đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ: Xây dựng chế độ ăn phong phú, đủ vi chất để giảm nguy cơ thèm ăn do thiếu chất.
Bước 5: Thăm khám chuyên khoa: Đưa trẻ đến bác sĩ nhi khoa hoặc bác sĩ tâm thần và tâm lý để tìm nguyên nhân và có hướng điều trị cụ thể,.

Việc thăm khám chuyên sâu là vô cùng cần thiết vì Pica thường liên quan đến nhiều khía cạnh từ dinh dưỡng đến tâm lý và phát triển. Bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ sắt, kẽm hoặc kiểm tra ngộ độc chì,…

Trong quá trình thăm khám, Phòng khám chuyên khoa Yên Hòa ghi nhận nhiều trường hợp trẻ có hành vi ăn các vật không phải thực phẩm nhưng chưa được phát hiện sớm vì cha mẹ nghĩ đó chỉ là thói quen tạm thời. Thực tế, khi được đánh giá đúng nguyên nhân (dinh dưỡng, tâm lý hoặc yếu tố phát triển), việc hỗ trợ trẻ thường hiệu quả hơn và giúp hạn chế những ảnh hưởng không mong muốn đến sức khỏe.

Với cách tiếp cận toàn diện, Phòng khám chuyên khoa Yên Hòa không chỉ dừng lại ở việc quan sát hành vi mà còn kết hợp đánh giá nhiều khía cạnh liên quan như tình trạng dinh dưỡng, yếu tố tâm lý và môi trường sống của trẻ. Mỗi trường hợp đều được xem xét một cách cá nhân hóa, từ đó xây dựng hướng hỗ trợ phù hợp với từng độ tuổi và mức độ biểu hiện. Đồng thời, môi trường thăm khám thân thiện, nhẹ nhàng cũng giúp trẻ cảm thấy an toàn và hợp tác tốt hơn trong quá trình làm việc cùng chuyên gia.

Nhờ vậy, nhiều trường hợp đã có những cải thiện tích cực khi được can thiệp đúng cách và kịp thời, đồng thời giúp cha mẹ hiểu rõ hơn cách đồng hành cùng con trong quá trình phát triển.

Địa chỉ: Số 11 i4, ngõ 35 Trần Kim Xuyến (Hoặc Ngõ 114 Trung Kính), Phường Yên Hoà, Hà Nội
Hotline: 0983. 188. 689 hoặc 0866. 188. 689
Website: https://phongkhamyenhoa.vn

Câu hỏi thường gặp về hội chứng Pica

Trẻ ăn đất có phải thiếu chất không?

Có thể. Thiếu sắt và kẽm là hai nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ thèm ăn đất hoặc đất sét. Tuy nhiên, bạn cần đưa bé đi xét nghiệm máu để bác sĩ xác định chính xác loại chất thiếu hụt trước khi bổ sung.

Hội chứng Pica có tự khỏi không?

Ở nhiều trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai, hội chứng Pica có thể tự biến mất sau vài tháng hoặc sau khi sinh,.. Tuy nhiên, với trẻ có rối loạn phát triển, hội chứng này có thể kéo dài nếu không được can thiệp.

Có nguy hiểm không nếu trẻ chỉ ăn ít?

Ngay cả khi trẻ ăn một lượng nhỏ, nguy cơ ngộ độc chì (từ một mẩu sơn nhỏ) hoặc nhiễm ký sinh trùng (từ một chút đất) là hoàn toàn có thể xảy ra. Vì vậy, không nên chủ quan dù trẻ chỉ ăn một lượng rất ít vật lạ.

Điều trị Pica mất bao lâu?

Thời gian điều trị tùy thuộc vào nguyên nhân. Nếu do thiếu chất, bệnh có thể thuyên giảm nhanh sau khi bổ sung dinh dưỡng. Nếu liên quan đến hành vi hoặc tâm lý, quá trình này có thể cần vài tháng trị liệu kiên trì.

Hội chứng Pica có thể bắt đầu từ những hành vi tưởng chừng rất nhỏ nhưng nếu kéo dài và không được chú ý đúng cách, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Nếu bạn nhận thấy trẻ có hành vi ăn vật lạ lặp lại hoặc kéo dài, việc tìm hiểu kỹ hơn và tham khảo ý kiến chuyên môn sẽ giúp bạn yên tâm hơn trong quá trình chăm sóc con. Với sự hỗ trợ đúng cách, phần lớn trẻ đều có thể cải thiện tích cực và phát triển một cách ổn định, an toàn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO