Sống chung với trầm cảm và rối loạn lưỡng cực: Hiểu để thích nghi và sống ổn định hơn

12/01/2026 20:49

Sống chung với trầm cảm và rối loạn lưỡng cực là một hành trình không hề dễ dàng, khi người bệnh phải đối mặt với những giai đoạn cảm xúc xuống thấp, dao động mạnh và ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, công việc cũng như các mối quan hệ xung quanh.

Bài viết được cố vấn chuyên môn bởi ThS.BSNT Trịnh Trọng Quyết - Bác sĩ điều trị khoa Tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương

Trầm cảm và rối loạn lưỡng cực đều là những rối loạn khí sắc mạn tính, có xu hướng tái phát nếu không được nhận diện và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc người bệnh không thể sống ổn định hoặc có một cuộc sống trọn vẹn.

Khi hiểu rõ bản chất của bệnh, tuân thủ điều trị và xây dựng lối sống phù hợp, nhiều người vẫn học tập, làm việc và duy trì các mối quan hệ lành mạnh trong thời gian dài.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về những khó khăn thường gặp khi mắc trầm cảm và rối loạn lưỡng cực, đồng thời gợi ý các cách sống chung thực tế, an toàn và dựa trên cơ sở y khoa để hướng tới cuộc sống ổn định hơn.

Giới thiệu chung về trầm cảm và rối loạn lưỡng cực

Trầm cảm là một bệnh lý rối loạn tâm trạng gây ra cảm giác buồn bã, u uất kéo dài và làm mất hứng thú với những hoạt động mà bạn từng yêu thích. Căn bệnh này có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, ở mọi lứa tuổi, và thường xuất hiện nhiều hơn ở phụ nữ. Người bệnh không chỉ cảm thấy buồn mà còn gặp khó khăn trong việc suy nghĩ, ăn uống và giấc ngủ.

Trong khi đó, rối loạn lưỡng cực là một tình trạng sức khỏe tâm thần đặc trưng bởi những giai đoạn lên - xuống của tâm trạng. Nhưng giai đoạn lên cao về cảm xúc được gọi là hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ, đan xen với những giai đoạn xuống thấp gọi là trầm cảm. Sự biến động này khác hẳn với những thay đổi tâm trạng thông thường vì chúng kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng hoạt động của con người.

Trầm cảm và rối loạn lưỡng cực ảnh hưởng đến cuộc sống như thế nào?

Trầm cảm và rối loạn lưỡng cực không chỉ nằm trong suy nghĩ mà còn tác động mạnh đến các khía cạnh của cuộc sống:

Về tinh thần: Người bệnh thường xuyên gặp khó khăn trong việc tập trung, ghi nhớ và đưa ra quyết định. Điều này dẫn đến sự sụt giảm hiệu quả trong học tập và công việc. Cảm giác mặc cảm, tự ti và sự cô lập về xã hội cũng là những rào cản lớn khiến người bệnh ngại giao tiếp và dần khép kín mình.
Về sức khỏe thể chất: Rối loạn giấc ngủ (mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều) là hệ quả thường thấy, dẫn đến tình trạng mệt mỏi và mất năng lượng. Ngoài ra, bệnh còn có thể gây ra các vấn đề về tim mạch, huyết áp, tiêu hóa và làm suy giảm ham muốn tình dục.
Về các mối quan hệ: Những thay đổi tâm trạng thất thường, đôi khi là sự cáu gắt hoặc hành vi bốc đồng (trong giai đoạn hưng cảm), có thể gây căng thẳng cho các mối quan hệ với gia đình, bạn bè và đồng nghiệp.
Hành vi tự hại/ gây hại: Trong những giai đoạn nặng nề nhất, người bệnh có thể xuất hiện những suy nghĩ tự làm hại bản thân hoặc có ý định tự tử.

5 cách giúp chung sống ổn định lâu dài với trầm cảm và rối loạn lưỡng cực

Sống chung với trầm cảm và rối loạn lưỡng cực là một hành trình dài, đòi hỏi sự hiểu biết đúng, điều trị phù hợp và điều chỉnh lối sống bền vững. Dù đây là những rối loạn tâm thần mạn tính, người bệnh hoàn toàn có thể duy trì cuộc sống ổn định, học tập, làm việc hiệu quả và cải thiện chất lượng sống nếu có chiến lược phù hợp. Dưới đây là những nguyên tắc quan trọng giúp người bệnh thích nghi và kiểm soát bệnh tốt hơn về lâu dài.

1. Hiểu rõ tình trạng của chính mình

Người bệnh cần hiểu rõ mình đang mắc trầm cảm hay rối loạn lưỡng cực, đang ở giai đoạn bệnh nào, các giai đoạn bệnh thường gặp và dấu hiệu cảnh báo sớm.

Hãy chú ý đến những thay đổi nhỏ nhất trong cơ thể và tâm trạng như: khó ngủ hơn, nói nhanh hơn, cảm thấy bồn chồn (dấu hiệu hưng cảm) hoặc cảm thấy mệt mỏi, chán ăn (dấu hiệu trầm cảm). Việc ghi chép nhật ký tâm trạng hằng ngày có thể giúp bạn phát hiện ra các quy luật và tác nhân kích thích.

Đồng thời, việc hiểu giới hạn cá nhân cũng giúp người bệnh tránh quá sức và tự trách. Đừng cố gắng quá sức khi bạn đang ở trong giai đoạn không ổn định. Hãy học cách chấp nhận rằng có những ngày bạn cần được nghỉ ngơi nhiều hơn và điều đó hoàn toàn bình thường.

2. Điều trị và theo dõi đều đặn

Bác sĩ chuyên khoa tâm thần đóng vai trò trung tâm trong chẩn đoán và điều trị. Hãy luôn giữ liên lạc với bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý của mình.

Người bệnh cần tuân thủ thuốc, không tự ý ngừng hoặc thay đổi liều. Ngừng thuốc đột ngột có thể gây ra các triệu chứng cai thuốc hoặc khiến bệnh tái phát trầm trọng hơn, đôi khi còn khó ổn định hơn trước.

Việc tái khám định kỳ giúp bác sĩ điều chỉnh phác đồ khi cần, đặc biệt khi có tác dụng phụ hoặc thay đổi triệu chứng.

3. Xây dựng nhịp sống phù hợp

Một nhịp sống ổn định giúp não bộ duy trì cân bằng sinh học và cảm xúc.

Giấc ngủ: Thiết lập thói quen đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày. Hãy tạo một môi trường ngủ yên tĩnh, thư giãn bằng cách đọc sách hoặc nghe nhạc,...
Lịch sinh hoạt: Duy trì các thói quen ăn uống lành mạnh, đúng giờ và bổ sung nhiều rau xanh, ngũ cốc. Hoạt động thể chất nhẹ nhàng như đi bộ, yoga hoặc đạp xe giúp giải phóng endorphin, cải thiện tâm trạng và giảm căng thẳng hiệu quả.
Quản lý stress: Căng thẳng là tác nhân hàng đầu khiến bệnh trở nặng. Hãy dành thời gian để thư giãn bằng cách ngồi thiền, thực hành chánh niệm hoặc theo đuổi một sở thích sáng tạo như vẽ tranh, âm nhạc,...

4. Loại bỏ các yếu tố gây hại

Một số yếu tố có thể âm thầm làm bệnh nặng hơn, bao gồm rượu bia, chất kích thích, thuốc lá, thức khuya kéo dài hoặc môi trường căng thẳng liên tục.

Với người mắc rối loạn lưỡng cực, các chất này có thể kích hoạt hưng cảm hoặc làm trầm cảm kéo dài hơn. Việc chủ động tránh hoặc giảm tối đa các yếu tố gây hại là một phần quan trọng của điều trị.

5. Xây dựng mạng lưới hỗ trợ

Sống chung với trầm cảm và rối loạn lưỡng cực sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều khi người bệnh không phải đối mặt một mình.

Gia đình và bạn bè: Hãy chia sẻ về tình trạng của mình và những dấu hiệu cảnh báo với những người thân tin cậy. Họ có thể là những người đầu tiên nhận ra sự thay đổi của bạn và giúp bạn tìm kiếm sự can thiệp sớm.
Hội nhóm hỗ trợ: Bạn bè, nhóm hỗ trợ, chuyên gia tâm lý giúp người bệnh có không gian an toàn để chia sẻ, học kỹ năng đối phó và duy trì động lực điều trị. Mạng lưới hỗ trợ tốt không chỉ giúp giảm tái phát mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.

Những hiểu lầm thường gặp về việc sống chung với trầm cảm và rối loạn lưỡng cực

Việc xóa bỏ những lầm tưởng sẽ giúp người bệnh bớt đi gánh nặng tâm lý không đáng có. Dưới đây là một vài hiểu lầm thường gặp về việc sống chung với trầm cảm và rối loạn lưỡng cực:

Chỉ cần cố gắng là khỏi: Nhiều người lầm tưởng rằng trầm cảm là do sự yếu đuối về ý chí. Thực tế, đây là những bệnh lý có liên quan đến sự mất cân bằng hóa học trong não, di truyền và các yếu tố sinh học mà sự cố gắng đơn thuần không thể giải quyết được. Nó cần được điều trị y khoa giống như bất kỳ căn bệnh thể chất nào khác.
Phải uống thuốc cả đời mới sống được: Mặc dù rối loạn lưỡng cực và một số dạng trầm cảm là mãn tính và có thể kéo dài suốt đời, nhưng mục tiêu của việc dùng thuốc là để kiểm soát triệu chứng và duy trì chất lượng cuộc sống. Một số người có thể không cần dùng thuốc liên tục trong suốt cuộc đời nếu bệnh ổn định, nhưng điều này phải do bác sĩ quyết định.
Không thể có cuộc sống bình thường: Đây là hiểu lầm tai hại nhất. Thực tế, với phương pháp điều trị đúng đắn và lối sống lành mạnh, đa số người bệnh vẫn có thể kết hôn, sinh con, thành công trong sự nghiệp và đóng góp tích cực cho xã hội.

Nếu bạn hoặc người thân đang sống chung với trầm cảm hay rối loạn lưỡng cực và cảm thấy các triệu chứng ngày càng ảnh hưởng đến sinh hoạt, việc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn là một bước quan trọng. Những cơ sở thăm khám uy tín sẽ giúp đánh giá đúng tình trạng, xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp và đồng hành lâu dài cùng người bệnh.

Tại Hà Nội, Yên Hoà Clinic là phòng khám tâm lý, tâm thần nhiều năm kinh nghiệm, tiếp cận theo hướng toàn diện, hỗ trợ hiệu quả cho người bệnh rối loạn khí sắc, giúp từng bước ổn định và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Địa chỉ: Số 11 i4, Ngõ 35 Trần Kim Xuyến, Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội
Hotline: 0983. 188. 689 hoặc 0866. 188. 689
Website: https://phongkhamyenhoa.vn

Hành trình sống chung với trầm cảm và rối loạn lưỡng cực không bao giờ là dễ dàng. Có những ngày bạn cảm thấy mình đã ổn hơn, rồi lại có những ngày mọi thứ dường như sụp đổ. Hãy nhớ rằng: bạn không cô đơn trên con đường này. Có bác sĩ, có người thân, có bạn bè,... đồng hành cùng bạn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO: