Bài viết được cố vấn chuyên môn bởi PGS.TS.BSCKII Trần Hữu Bình – Thầy thuốc Nhân dân, Nguyên Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai.

Khi bước vào tuổi cao, nhiều người phải đối diện với những thay đổi về sức khỏe, vai trò trong gia đình, khả năng lao động và các mối quan hệ xã hội. Nghỉ hưu, con cái sống xa, mất người thân hoặc phải phụ thuộc vào người chăm sóc có thể khiến người cao tuổi cảm thấy cô đơn, buồn bã hoặc mình không còn có ích.

Kết nối xã hội, duy trì các hoạt động có ý nghĩa và nhận được sự hỗ trợ tâm lý phù hợp có vai trò quan trọng đối với sức khỏe tinh thần và chất lượng sống của người cao tuổi.

Tham vấn tạo cơ hội để người cao tuổi được lắng nghe, chia sẻ và tìm lại sự cân bằng trước những thay đổi trong cuộc sống.

Khi nào người cao tuổi có thể cần tham vấn?

• Thường xuyên cảm thấy cô đơn hoặc ít được quan tâm.
• Buồn bã sau khi nghỉ hưu hoặc mất người thân.
• Khó thích nghi khi sức khỏe và khả năng vận động suy giảm.
• Lo lắng quá mức về bệnh tật, tiền bạc hoặc con cháu.
• Cảm thấy mình là gánh nặng cho gia đình.
• Ít giao tiếp và không muốn tham gia các hoạt động.
• Thường xuyên mâu thuẫn với con cháu hoặc người chăm sóc.
• Khó chấp nhận việc phải phụ thuộc vào người khác.
• Mất mục tiêu hoặc cảm thấy cuộc sống không còn ý nghĩa.
• Gia đình cần được hướng dẫn cách giao tiếp và chăm sóc tinh thần cho người cao tuổi.

Những thay đổi rõ rệt về trí nhớ, định hướng, tính cách hoặc khả năng sinh hoạt cần được bác sĩ đánh giá, bởi đây không đơn thuần là vấn đề cần tham vấn.

Nội dung tham vấn cho người cao tuổi

• Tư vấn thích nghi tuổi già
• Tư vấn sau nghỉ hưu
• Tư vấn sống khỏe tuổi già
• Tư vấn mất người thân
• Tư vấn gia đình đa thế hệ
• Tư vấn người chăm sóc

Quy trình tham vấn

Chuyên gia trao đổi trực tiếp với người cao tuổi để tìm hiểu cảm xúc, khó khăn hiện tại và mong muốn của họ. Khi cần thiết và được đồng ý, người thân có thể tham gia để cung cấp thêm thông tin hoặc cùng xây dựng kế hoạch hỗ trợ.

Không gian tham vấn cần bảo đảm sự tôn trọng, kiên nhẫn và phù hợp với khả năng nghe, nhìn, ghi nhớ hoặc vận động của người cao tuổi.

Tùy từng trường hợp, chuyên gia có thể đề xuất duy trì hoạt động xã hội, kết nối với người thân, vận động phù hợp, tham gia nhóm cộng đồng hoặc thực hiện các hoạt động đem lại cảm giác có ích. WHO ghi nhận các hình thức kết nối, nhóm hỗ trợ, hoạt động sáng tạo và giáo dục có thể góp phần cải thiện sức khỏe tinh thần và giảm triệu chứng trầm cảm ở người cao tuổi.

Gia đình nên đồng hành như thế nào?

Người thân nên dành thời gian lắng nghe, tránh cho rằng những cảm xúc của người cao tuổi chỉ là “nghĩ nhiều”. Gia đình có thể khuyến khích ông bà tham gia vào các quyết định, duy trì những công việc phù hợp và tạo cơ hội để họ kết nối với người khác.

Sự quan tâm cần đi cùng với việc tôn trọng quyền tự chủ. Làm thay mọi việc khi chưa cần thiết có thể khiến người cao tuổi cảm thấy mình mất vai trò và trở nên phụ thuộc hơn.

Lưu ý: Người cao tuổi có biểu hiện lú lẫn đột ngột, không nhận biết người thân, thay đổi hành vi bất thường, có ý nghĩ muốn chết hoặc không thể tự chăm sóc cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá sớm.

Liên hệ Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Yên Hòa để đặt lịch tham vấn và được hướng dẫn cách chăm sóc sức khỏe tinh thần cho người cao tuổi.