Sau khi mất việc, trải qua đổ vỡ tình cảm, nhận chẩn đoán bệnh hoặc đối diện một thay đổi lớn trong cuộc sống, nhiều người cần thời gian để thích nghi. Tuy nhiên, nếu cảm xúc và hành vi thay đổi kéo dài, gây đau khổ rõ rệt hoặc ảnh hưởng đến công việc, các mối quan hệ, người đó nên được đánh giá chuyên môn. Đánh giá rối loạn sự thích ứng ở người trưởng thành giúp làm rõ mối liên hệ giữa biến cố và triệu chứng, đồng thời xem xét những vấn đề sức khỏe khác có thể cùng xuất hiện.

Rối loạn sự thích ứng là gì?

Rối loạn sự thích ứng là tình trạng xuất hiện các triệu chứng về cảm xúc hoặc hành vi sau một yếu tố gây căng thẳng có thể xác định được. Yếu tố đó có thể là một sự kiện đột ngột, như ly hôn hoặc mất người thân, cũng có thể là hoàn cảnh kéo dài, như khó khăn tài chính hay chăm sóc người nhà mắc bệnh. Triệu chứng thường gây đau khổ đáng kể hoặc làm suy giảm khả năng sinh hoạt, làm việc và duy trì quan hệ. 

Không phải ai buồn bã, lo lắng sau biến cố cũng mắc rối loạn sự thích ứng. Việc xác định tình trạng này cần dựa trên mức độ ảnh hưởng, diễn tiến triệu chứng và đánh giá lâm sàng; không thể kết luận chỉ từ một dấu hiệu riêng lẻ.

Những dấu hiệu nào nên được chú ý?

Biểu hiện ở mỗi người có thể khác nhau, gồm:

• Buồn bã, dễ khóc, cảm thấy mất hy vọng hoặc khó tìm lại nhịp sống thường ngày.
• Lo lắng nhiều về biến cố, khó ngừng suy nghĩ hoặc thường xuyên căng thẳng.
• Khó ngủ, giảm tập trung, mệt mỏi.
• Dễ cáu gắt, thu mình, né tránh công việc hoặc các cuộc gặp gỡ.
• Hiệu suất làm việc giảm, quan hệ gia đình và xã hội bị ảnh hưởng.

Các biểu hiện lo âu, khí sắc trầm và thay đổi hành vi có thể xuất hiện cùng nhau. Chúng cũng có thể gặp trong trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc những tình trạng khác, nên cần được xem xét trong bối cảnh cụ thể của từng người. 

Khi nào người trưởng thành nên đi đánh giá?

Bạn nên tìm hỗ trợ chuyên môn khi cảm xúc hoặc hành vi thay đổi sau một biến cố và:

• Tình trạng khiến bạn khó làm việc, chăm sóc bản thân hoặc duy trì các mối quan hệ.
• Bạn cảm thấy quá sức, khó thích nghi dù đã cố gắng tự điều chỉnh.
• Mất ngủ, lo âu hoặc buồn bã tiếp diễn và ảnh hưởng rõ đến cuộc sống.
• Bạn bắt đầu sử dụng rượu hoặc chất khác để đối phó với cảm xúc.

Nếu có ý nghĩ tự gây hại hoặc tự sát, hãy tìm hỗ trợ khẩn cấp ngay: gọi 115, đến cơ sở cấp cứu gần nhất và nhờ một người tin cậy ở bên cạnh. Không nên chờ đến lịch hẹn đánh giá thông thường.

Đánh giá rối loạn sự thích ứng ở người trưởng thành gồm những gì?

Buổi đánh giá thường bắt đầu bằng cuộc trao đổi về vấn đề bạn đang gặp phải. Chuyên gia có thể hỏi biến cố hoặc thay đổi nào đã xảy ra, triệu chứng bắt đầu khi nào, thay đổi ra sao và ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc, sinh hoạt, các mối quan hệ như thế nào.

Bên cạnh đó, việc đánh giá có thể xem xét tiền sử sức khỏe thể chất và tinh thần, các nguồn hỗ trợ hiện có, cách bạn từng ứng phó với căng thẳng và mức độ an toàn hiện tại. Khi cần, chuyên gia sẽ dùng công cụ sàng lọc hoặc đề nghị thăm khám bổ sung. Bảng hỏi chỉ hỗ trợ thu thập thông tin, không tự đưa ra chẩn đoán.

Một phần quan trọng của quá trình này là phân biệt rối loạn sự thích ứng với phản ứng căng thẳng thông thường, trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc các vấn đề khác. Sau đánh giá, người đến khám được trao đổi về nhận định chuyên môn và hướng hỗ trợ phù hợp với nhu cầu của mình. 

Sau đánh giá có thể được hỗ trợ như thế nào?

Hướng hỗ trợ phụ thuộc vào triệu chứng, mức độ ảnh hưởng và hoàn cảnh gây căng thẳng. Các hình thức có thể bao gồm tham vấn, trị liệu tâm lý, củng cố kỹ năng ứng phó và kết nối nguồn hỗ trợ từ gia đình, xã hội. Bác sĩ có thể cân nhắc điều trị triệu chứng hoặc tình trạng đi kèm khi có chỉ định; người bệnh không nên tự dùng thuốc. 

Đánh giá tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa

Nếu những thay đổi về cảm xúc và hành vi sau một biến cố đang ảnh hưởng đến cuộc sống, bạn có thể liên hệ Phòng khám Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn lịch đánh giá. Việc trao đổi toàn diện giúp xác định vấn đề cần ưu tiên và lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp, thay vì tự kết luận qua một bài test hoặc một vài triệu chứng.