Sau một tai nạn, biến cố bạo lực hoặc trải nghiệm gây sợ hãi, một bạn trẻ có thể mất ngủ, né tránh nơi gợi nhớ sự việc hoặc trở nên dễ cáu giận. Những phản ứng này cần được quan tâm, nhưng không thể chỉ dựa vào một vài biểu hiện để kết luận rối loạn stress sau sang chấn. Đánh giá chuyên môn giúp làm rõ trải nghiệm mà bạn trẻ đã trải qua, mức độ ảnh hưởng hiện tại và nhu cầu hỗ trợ phù hợp.

Rối loạn stress sau sang chấn là gì?

Rối loạn stress sau sang chấn, thường được gọi là PTSD, là tình trạng sức khỏe tâm thần có thể xuất hiện sau khi một người trải qua hoặc chứng kiến sự kiện gây sang chấn. Không phải ai trải qua sang chấn cũng mắc PTSD. Chuyên gia sẽ xem xét các triệu chứng có kéo dài, gây đau khổ và ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập hoặc các mối quan hệ hay không.

Ở tuổi vị thành niên, cách thể hiện khó khăn có thể khác nhau giữa mỗi người. Có bạn kể rõ nỗi sợ của mình; có bạn chỉ thu mình, học tập sa sút hoặc phản ứng mạnh trước những tình huống trước đây vốn bình thường.

Dấu hiệu nào cho thấy thanh thiếu niên cần được đánh giá?

Cha mẹ và người chăm sóc có thể chú ý đến những thay đổi sau:

• Ký ức về sự việc thường xuyên quay lại: Bạn trẻ có ác mộng, hình ảnh hoặc cảm giác đau buồn xuất hiện khi gặp điều gợi nhớ sang chấn.
• Né tránh: Không muốn nói về sự việc, tránh một địa điểm, con người hoặc hoạt động có liên quan.
• Thay đổi cảm xúc và suy nghĩ: Tự trách mình, cảm thấy bất an, xa cách người thân hoặc mất hứng thú với những điều từng yêu thích.
• Luôn trong trạng thái cảnh giác: Dễ giật mình, khó ngủ, khó tập trung, cáu gắt hoặc phản ứng mạnh với tiếng động và tình huống bất ngờ.
• Ảnh hưởng đến đời sống: Việc học, quan hệ bạn bè, sinh hoạt gia đình hoặc cảm giác an toàn của bạn trẻ bị xáo trộn.

Những biểu hiện này có thể gặp trong PTSD, nhưng cũng có thể liên quan đến các khó khăn tâm lý khác. Việc đánh giá cần đặt triệu chứng trong hoàn cảnh cụ thể của từng bạn trẻ.

Khi nào nên đưa con đi đánh giá?

Gia đình nên tìm sự hỗ trợ chuyên môn khi các biểu hiện kéo dài, tăng lên hoặc cản trở đáng kể cuộc sống hằng ngày. Nếu khó khăn vẫn hiện diện hơn một tháng sau biến cố, cha mẹ nên liên hệ nhân viên y tế để được tư vấn; không cần chờ đủ một tháng nếu bạn trẻ đang rất đau khổ hoặc không thể sinh hoạt bình thường.

Nếu bạn trẻ nói đến việc tự làm hại bản thân, có ý định tự sát hoặc đang ở trong môi trường không an toàn, gia đình cần ở bên, đưa bạn trẻ ra khỏi nguy cơ trước mắt và tìm hỗ trợ y tế khẩn cấp.

Cha mẹ có thể hỗ trợ con như thế nào?

Điều bạn trẻ cần trước tiên là cảm giác được tin tưởng và an toàn. Cha mẹ có thể lắng nghe mà không phán xét, hỏi con muốn được hỗ trợ ra sao và duy trì nhịp sinh hoạt tương đối ổn định. Không nên thúc ép con “quên đi”, liên tục hỏi lại chi tiết biến cố hoặc so sánh phản ứng của con với người khác.

Nếu các triệu chứng ảnh hưởng đến cuộc sống, hãy đưa con đến cơ sở có chuyên môn về sức khỏe tâm thần thanh thiếu niên. Sau đánh giá, chuyên gia có thể đề xuất hình thức hỗ trợ tâm lý phù hợp; WHO khuyến nghị cung cấp can thiệp tâm lý cho trẻ em và thanh thiếu niên mắc PTSD.

Đánh giá PTSD cho thanh thiếu niên tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa

Mỗi bạn trẻ có hoàn cảnh và cách phản ứng khác nhau trước sang chấn. Tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa, việc đánh giá hướng đến tìm hiểu toàn diện biểu hiện cảm xúc, hành vi, mức độ ảnh hưởng đến đời sống và những yếu tố cần được hỗ trợ. Kết quả đánh giá là cơ sở để gia đình cùng chuyên gia trao đổi về hướng chăm sóc phù hợp.

Nếu con thay đổi rõ rệt sau một biến cố và gia đình chưa biết bắt đầu từ đâu, hãy liên hệ Phòng khám Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn về việc đánh giá. Nhận biết khó khăn sớm có thể giúp con được lắng nghe và hỗ trợ đúng lúc.