Quên lịch hẹn, khó tập trung hoặc mất nhiều thời gian để xử lý một việc quen thuộc có thể khiến người cao tuổi và gia đình lo lắng. Tuy nhiên, những thay đổi này cần được xem xét trong bối cảnh sức khỏe, sinh hoạt và khả năng tự lập của từng người. Đánh giá chức năng nhận thức ở người cao tuổi giúp làm rõ các khó khăn đang gặp phải, từ đó định hướng thăm khám, theo dõi và hỗ trợ phù hợp.

Đánh giá chức năng nhận thức ở người cao tuổi là gì?

Đánh giá chức năng nhận thức là quá trình tìm hiểu khả năng tiếp nhận, xử lý, ghi nhớ và sử dụng thông tin. Việc đánh giá thường kết hợp trao đổi trực tiếp, thông tin từ người thân, quan sát và các công cụ chuyên môn.

Những lĩnh vực được xem xét có thể bao gồm:

• Trí nhớ: Khả năng ghi nhận thông tin mới và nhớ lại sự việc đã xảy ra.
• Chú ý: Khả năng tập trung, duy trì sự chú ý và chuyển đổi giữa các nhiệm vụ.
• Ngôn ngữ: Khả năng hiểu lời nói, gọi tên đồ vật và diễn đạt ý nghĩ.
• Chức năng điều hành: Khả năng lập kế hoạch, giải quyết vấn đề và kiểm soát hành vi.
• Khả năng thị giác – không gian: Nhận biết vị trí, hình dạng và mối quan hệ giữa các vật thể.
• Định hướng: Nhận biết thời gian, địa điểm và hoàn cảnh hiện tại.

Đánh giá nhận thức cần đi cùng việc xem xét hành vi và khả năng thực hiện hoạt động hằng ngày. Một điểm số riêng lẻ chưa đủ để kết luận người cao tuổi mắc sa sút trí tuệ hoặc bệnh Alzheimer. 

Khi nào người cao tuổi nên được đánh giá chức năng nhận thức?

Gia đình nên cân nhắc đưa người thân đi khám khi nhận thấy những thay đổi mới xuất hiện, lặp lại hoặc tăng dần, đặc biệt nếu ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Quên nhiều hơn và khó nhớ lại thông tin

Một người có thể thỉnh thoảng quên tên rồi nhớ lại sau đó. Tuy nhiên, việc liên tục hỏi cùng một câu, quên những cuộc trò chuyện vừa diễn ra hoặc bỏ lỡ nhiều lịch hẹn cần được chú ý.

Gặp khó khăn với công việc quen thuộc

Người cao tuổi có thể bắt đầu nhầm lẫn khi thanh toán, quản lý tiền, dùng thuốc hoặc thực hiện các bước nấu ăn vốn đã quen thuộc. Gia đình cần quan sát mức độ thay đổi so với khả năng trước đây.

Khó giao tiếp hoặc định hướng

Các biểu hiện đáng lưu ý gồm khó tìm từ, khó theo dõi cuộc trò chuyện, thường xuyên nhầm thời gian hoặc lạc ở nơi quen thuộc.

Thay đổi khả năng phán đoán và hành vi

Những quyết định bất thường, dễ bị lừa đảo, giảm quan tâm đến sinh hoạt cá nhân hoặc thay đổi tính cách cũng là lý do cần thăm khám. Những dấu hiệu này không tự xác định một bệnh cụ thể nhưng có thể phản ánh vấn đề cần được đánh giá. 

Hay quên do tuổi tác có giống suy giảm nhận thức không?

Hay quên không đồng nghĩa với sa sút trí tuệ. Một số thay đổi nhẹ về trí nhớ có thể xuất hiện khi tuổi tăng lên. Điều cần quan tâm là mức độ, diễn tiến và ảnh hưởng của những thay đổi đó.

Bảng trên chỉ giúp nhận diện thay đổi để trao đổi với bác sĩ. Những vấn đề về trí nhớ còn có thể liên quan đến thuốc, trầm cảm hoặc bệnh lý cơ thể; một số nguyên nhân có thể điều trị hoặc cải thiện. 

Sau đánh giá, người cao tuổi được hỗ trợ như thế nào?

Kết quả đánh giá giúp xây dựng kế hoạch phù hợp với nguyên nhân, mức độ khó khăn và nhu cầu của từng người. Hướng hỗ trợ có thể gồm điều trị vấn đề sức khỏe liên quan, điều chỉnh thuốc theo chỉ định, tư vấn cho gia đình hoặc theo dõi nhận thức theo thời gian.

Trong sinh hoạt, gia đình có thể hỗ trợ bằng cách duy trì lịch trình dễ theo dõi, đặt đồ dùng ở vị trí cố định và hướng dẫn từng bước khi cần. Mức độ trợ giúp nên phù hợp với khả năng thực tế, đồng thời tôn trọng lựa chọn và sự tự lập của người cao tuổi.

Đánh giá chức năng nhận thức ở người cao tuổi là bước quan trọng để hiểu đúng những thay đổi về trí nhớ, tư duy và sinh hoạt. Khi nhận thấy biểu hiện kéo dài hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống, gia đình nên chủ động tìm hỗ trợ chuyên môn để người thân được thăm khám toàn diện.

Nếu ông bà hoặc cha mẹ đang gặp khó khăn về trí nhớ, tập trung hay xử lý công việc hằng ngày, hãy liên hệ Phòng khám Yên Hòa để được tư vấn về đánh giá chức năng nhận thức và hướng thăm khám phù hợp.