Sau một biến cố nghiêm trọng, có người vẫn thường xuyên gặp ác mộng, giật mình hoặc cảm thấy nguy hiểm dù sự việc đã qua. Những trải nghiệm này có thể khiến việc đi làm, nghỉ ngơi và duy trì các mối quan hệ trở nên khó khăn. Trị liệu stress sau sang chấn (PTSD) cho người trưởng thành hướng đến giảm ảnh hưởng của sang chấn, giúp người bệnh từng bước lấy lại cảm giác an toàn và khả năng sinh hoạt thường ngày.

Việc hỗ trợ cần dựa trên đánh giá chuyên môn, mức độ ảnh hưởng và nhu cầu của từng người, thay vì kết luận từ một biểu hiện riêng lẻ.

Rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) là gì?

Rối loạn stress sau sang chấn, hay PTSD, là tình trạng có thể xuất hiện sau khi một người trải qua hoặc chứng kiến sự kiện liên quan đến cái chết, nguy cơ tử vong, chấn thương nghiêm trọng hoặc bạo lực tình dục. Tai nạn nghiêm trọng, bị hành hung hay chứng kiến bạo lực là những hoàn cảnh có thể liên quan.

Không phải tất cả người trải qua sang chấn đều phát triển PTSD. Sợ hãi, mất ngủ và bất an ban đầu có thể là phản ứng sau biến cố. Khi xem xét chẩn đoán PTSD, chuyên gia đánh giá những nhóm triệu chứng đặc trưng kéo dài trên một tháng, gây suy giảm đáng kể trong sinh hoạt và không được giải thích tốt hơn bởi chất, thuốc hoặc bệnh lý khác.

PTSD không đồng nghĩa với yếu đuối. Người gặp khó khăn cần được lắng nghe và hỗ trợ phù hợp, thay vì bị yêu cầu “quên đi” hoặc “mạnh mẽ lên”.

Dấu hiệu người trưởng thành cần được đánh giá PTSD

Các biểu hiện thường được xem xét gồm:

• Tái trải nghiệm: Ký ức xâm nhập, ác mộng hoặc cảm giác sự việc đang xảy ra trở lại.
• Né tránh: Tránh suy nghĩ, trò chuyện, địa điểm hoặc tình huống gợi nhớ sang chấn.
• Thay đổi cảm xúc và nhận thức: Tự trách, cảm xúc tiêu cực kéo dài, giảm hứng thú hoặc xa cách người khác.
• Tăng cảnh giác: Dễ giật mình, cáu gắt, khó tập trung và khó ngủ.

Trong đời sống, những khó khăn này có thể thể hiện qua việc không dám đi lại sau tai nạn, liên tục kiểm tra môi trường xung quanh hoặc thu mình khỏi các mối quan hệ.

Một dấu hiệu riêng lẻ không đủ để xác định PTSD. Đánh giá toàn diện giúp làm rõ mối liên hệ với biến cố và phân biệt với những vấn đề khác. Người có triệu chứng nặng nên tìm hỗ trợ sớm, không cần chờ đủ một tháng mới đi khám.

Các phương pháp trị liệu PTSD cho người trưởng thành

Trị liệu tâm lý tập trung vào sang chấn là hướng điều trị được nhiều hướng dẫn chuyên môn ưu tiên. Các phương pháp có bằng chứng tốt gồm liệu pháp xử lý nhận thức, liệu pháp tiếp xúc kéo dài và EMDR. Lựa chọn cụ thể cần tính đến tình trạng sức khỏe, mong muốn của người bệnh và năng lực chuyên môn của người thực hiện.

Liệu pháp xử lý nhận thức (CPT)

Sau sang chấn, một người có thể hình thành niềm tin như “mọi chuyện là lỗi của tôi” hoặc “không ai đáng tin”. CPT hỗ trợ nhận diện và xem xét những cách diễn giải này, từ đó xây dựng nhận thức cân bằng hơn về bản thân, người khác và sự kiện đã xảy ra.

Liệu pháp tiếp xúc kéo dài (PE)

PE giúp người bệnh từng bước tiếp cận những ký ức và tình huống an toàn mà họ đang né tránh do sang chấn. Việc thực hành được lên kế hoạch và có hướng dẫn chuyên môn; không phải ép người bệnh đối diện đột ngột hoặc quay lại hoàn cảnh nguy hiểm.

Liệu pháp EMDR

EMDR hỗ trợ xử lý ký ức sang chấn, kết hợp chú ý đến ký ức với kích thích hai bên như chuyển động mắt theo hướng dẫn. Đây là phương pháp trị liệu chuyên biệt, cần được thực hiện bởi người có đào tạo phù hợp. Mục tiêu không phải xóa ký ức mà giảm tác động gây đau khổ của ký ức đó.

Điều trị bằng thuốc khi phù hợp

Thuốc có thể là lựa chọn tùy tình trạng, khả năng tiếp cận trị liệu và mong muốn của người bệnh. Bác sĩ cần đánh giá chỉ định, theo dõi đáp ứng và tác dụng không mong muốn. Người bệnh không nên tự mua thuốc hoặc tự điều chỉnh liều.

Người thân có thể đồng hành như thế nào?

Sự đồng hành nên bắt đầu từ việc tôn trọng cảm xúc, quyền lựa chọn và nhịp độ chia sẻ của người gặp sang chấn.

Một số cách hỗ trợ trong sinh hoạt gồm:

• Lắng nghe khi người đó muốn nói, tránh gặng hỏi chi tiết biến cố.
• Hỏi họ cần hỗ trợ gì thay vì tự quyết định thay.
• Tránh lời nói quy trách nhiệm như “tại sao lúc đó không phản kháng?”.
• Hỗ trợ duy trì sinh hoạt và đi gặp chuyên gia nếu họ mong muốn.
• Trao đổi với người điều trị về cách hỗ trợ phù hợp khi có sự đồng ý của người bệnh.

Người thân cũng cần chú ý giới hạn của mình. Việc đồng hành không đòi hỏi phải tự đảm nhận vai trò của chuyên gia trị liệu.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn?

Nên tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi ký ức về biến cố liên tục gây đau khổ, việc né tránh cản trở sinh hoạt hoặc cảm giác bất an khiến người đó khó làm việc và duy trì quan hệ. Những biểu hiện kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống là lý do cần được đánh giá.

Nếu xuất hiện ý định tự sát, hành vi tự gây thương tích hoặc không thể giữ an toàn cho bản thân, cần có người hỗ trợ ở bên và đến cơ sở cấp cứu gần nhất.

Thời gian và mức độ phục hồi khác nhau giữa mỗi người. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp và trao đổi thường xuyên với người điều trị giúp điều chỉnh hỗ trợ theo nhu cầu thực tế.

Tìm hỗ trợ trị liệu stress sau sang chấn tại Yên Hòa

Nếu những trải nghiệm sau biến cố đang ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hoặc các mối quan hệ, việc tìm hỗ trợ là một bước chăm sóc sức khỏe cần thiết.

Bạn có thể liên hệ Phòng khám Yên Hòa để trao đổi nhu cầu khám, đánh giá và tìm hiểu phương án hỗ trợ phù hợp. Khi đặt lịch, nên hỏi rõ về chuyên gia phụ trách, phương pháp trị liệu PTSD đang được triển khai và hình thức theo dõi.

Trị liệu stress sau sang chấn cho người trưởng thành hướng đến giúp người bệnh giảm đau khổ và khôi phục khả năng sống chủ động. Một môi trường tôn trọng, cùng hỗ trợ chuyên môn phù hợp, tạo điều kiện để quá trình phục hồi diễn ra theo nhịp độ của từng người.