Hay quên, khó tập trung hoặc mất nhiều thời gian hơn để xử lý công việc không phải lúc nào cũng là biểu hiện bình thường của tuổi tác. Khi khả năng ghi nhớ, tư duy hoặc sử dụng ngôn ngữ suy giảm rõ hơn so với trước đây nhưng người bệnh vẫn duy trì được phần lớn hoạt động hằng ngày, bác sĩ có thể xem xét tình trạng rối loạn nhận thức nhẹ (MCI).

Khám và đánh giá sớm giúp xác định mức độ suy giảm, tìm kiếm nguyên nhân có thể điều chỉnh và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp cho từng người bệnh.

Rối loạn nhận thức nhẹ (MCI) là gì?

Rối loạn nhận thức nhẹ, còn gọi là suy giảm nhận thức nhẹ, là tình trạng một hoặc nhiều chức năng nhận thức bị suy giảm so với trước đây. Những chức năng này có thể bao gồm:

• Trí nhớ.
• Khả năng tập trung.
• Ngôn ngữ.
• Tư duy và giải quyết vấn đề.
• Khả năng lập kế hoạch.
• Nhận biết không gian và định hướng.

Mức độ suy giảm trong MCI thường chưa nghiêm trọng đến mức làm mất khả năng độc lập trong sinh hoạt. Người bệnh vẫn có thể tự chăm sóc, làm việc hoặc quản lý các công việc quen thuộc nhưng cần nhiều thời gian, công sức hoặc sự hỗ trợ hơn trước.

MCI không đồng nghĩa với sa sút trí tuệ. Một số trường hợp có thể tiến triển, một số duy trì ổn định và một số cải thiện khi nguyên nhân liên quan được phát hiện, xử lý.

Dấu hiệu rối loạn nhận thức nhẹ cần chú ý

Biểu hiện MCI không chỉ giới hạn ở việc hay quên. Người bệnh hoặc gia đình có thể nhận thấy những thay đổi như:

• Thường xuyên quên cuộc hẹn, nội dung vừa trao đổi hoặc vị trí đồ dùng.
• Hỏi lại một vấn đề nhiều lần.
• Khó nhớ tên người quen hoặc tìm từ phù hợp khi nói.
• Khó tập trung khi đọc sách, làm việc hoặc trò chuyện.
• Mất nhiều thời gian hơn để xử lý thông tin.
• Gặp khó khăn khi lập kế hoạch, tính toán hoặc giải quyết vấn đề.
• Dễ nhầm lẫn khi thực hiện công việc gồm nhiều bước.
• Khó định hướng ở nơi ít quen thuộc.
• Giảm khả năng tổ chức và quản lý công việc.
• Người thân nhận thấy khả năng ghi nhớ hoặc tư duy đã thay đổi so với trước.

Một vài lần quên do thiếu ngủ, làm việc quá sức hoặc căng thẳng chưa đủ để kết luận MCI. Việc chẩn đoán cần dựa trên thăm khám lâm sàng, đánh giá nhận thức và ảnh hưởng của triệu chứng đối với cuộc sống.

Nguyên nhân nào có thể gây suy giảm nhận thức?

Rối loạn nhận thức nhẹ có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, chẳng hạn:

• Quá trình thoái hóa thần kinh, bao gồm bệnh Alzheimer ở giai đoạn sớm.
• Bệnh lý mạch máu não hoặc tiền sử đột quỵ.
• Chấn thương sọ não.
• Rối loạn giấc ngủ hoặc ngưng thở khi ngủ.
• Trầm cảm, lo âu và căng thẳng kéo dài.
• Rối loạn chức năng tuyến giáp.
• Thiếu vitamin hoặc rối loạn chuyển hóa.
• Tác dụng không mong muốn của một số loại thuốc.
• Sử dụng rượu bia hoặc chất gây nghiện.
• Một số bệnh lý thần kinh và bệnh nội khoa khác.

Ở người trưởng thành trẻ tuổi, biểu hiện hay quên hoặc khó tập trung khá thường xuyên liên quan đến mất ngủ, áp lực tâm lý, trầm cảm, lo âu, thuốc đang sử dụng hoặc bệnh lý cơ thể. Vì vậy, người bệnh không nên tự cho rằng mình mắc MCI hay bệnh Alzheimer khi chưa được đánh giá chuyên môn.

Khi nào người trưởng thành nên đi khám?

Người bệnh nên chủ động thăm khám nếu tình trạng suy giảm trí nhớ hoặc khả năng tư duy:

• Xuất hiện thường xuyên và có xu hướng tăng dần.
• Khác rõ so với khả năng trước đây.
• Ảnh hưởng đến học tập, công việc hoặc các mối quan hệ.
• Khiến người bệnh khó quản lý lịch trình, tiền bạc hoặc thuốc đang dùng.
• Được người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp nhận thấy.
• Xuất hiện sau chấn thương đầu hoặc đi kèm thay đổi cảm xúc, hành vi.
• Gây lo lắng đáng kể cho người bệnh và gia đình.

Nếu người bệnh đột ngột lú lẫn, nói khó, méo miệng, yếu liệt, đau đầu dữ dội, co giật hoặc giảm ý thức, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu ngay. Đây có thể là biểu hiện của một tình trạng cấp tính, không nên chờ khám thông thường.

Điều trị rối loạn nhận thức nhẹ như thế nào?

Điều trị MCI phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ suy giảm và tình trạng sức khỏe tổng thể. Kế hoạch có thể bao gồm:

Điều trị nguyên nhân và bệnh lý đi kèm

Bác sĩ sẽ ưu tiên xử lý những yếu tố có khả năng ảnh hưởng đến nhận thức như trầm cảm, lo âu, rối loạn giấc ngủ, bệnh tuyến giáp, thiếu vitamin hoặc bệnh tim mạch. Danh sách thuốc cũng có thể được rà soát để phát hiện những thuốc làm tăng buồn ngủ, lú lẫn hoặc giảm tập trung.

Người bệnh không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc đang sử dụng.

Can thiệp không dùng thuốc

Tùy tình trạng, người bệnh có thể được hướng dẫn:

• Duy trì vận động thể chất phù hợp.
• Ngủ đủ và điều trị các rối loạn giấc ngủ.
• Thực hiện chế độ ăn cân bằng.
• Hạn chế rượu bia và không sử dụng chất gây nghiện.
• Kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
• Duy trì giao tiếp, hoạt động xã hội.
• Tham gia các hoạt động kích thích nhận thức.
• Sử dụng lịch, ghi chú và lời nhắc để hỗ trợ công việc.
• Sắp xếp không gian sống khoa học, hạn chế nguy cơ quên hoặc nhầm lẫn.

Theo dõi định kỳ

Khả năng nhận thức có thể thay đổi theo thời gian. Vì vậy, người bệnh cần tái khám theo hướng dẫn để đánh giá diễn biến, điều chỉnh kế hoạch can thiệp và phát hiện sớm dấu hiệu tiến triển nếu có.

Hiện không có một loại thuốc dùng chung cho mọi trường hợp MCI. Việc sử dụng thuốc phải dựa trên nguyên nhân cụ thể và chỉ định của bác sĩ, đặc biệt khi nghi ngờ MCI liên quan đến bệnh Alzheimer hoặc bệnh lý thần kinh khác.

Khám và điều trị MCI tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa

Tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa, người trưởng thành có biểu hiện suy giảm trí nhớ và nhận thức được tiếp cận theo hướng toàn diện. Quá trình đánh giá không chỉ xem xét khả năng ghi nhớ mà còn chú ý đến giấc ngủ, cảm xúc, thuốc đang sử dụng, bệnh lý cơ thể và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Dựa trên kết quả thăm khám, bác sĩ sẽ tư vấn hướng xử trí phù hợp, phối hợp điều trị các vấn đề liên quan và xây dựng kế hoạch theo dõi riêng cho từng người bệnh. Khi cần thiết, người bệnh có thể được đề nghị thực hiện thêm các đánh giá hoặc thăm dò chuyên sâu.

Nếu bạn hoặc người thân nhận thấy trí nhớ, khả năng tập trung hay tư duy thay đổi rõ rệt, hãy liên hệ Phòng khám Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn và sắp xếp lịch đánh giá phù hợp.