Rối loạn giấc ngủ khá phổ biến ở người cao tuổi nhưng không nên được xem là hệ quả tất yếu của quá trình lão hóa. Khi tình trạng khó ngủ, thức giấc nhiều lần hoặc buồn ngủ ban ngày kéo dài, người bệnh có thể bị suy giảm sức khỏe, trí nhớ và khả năng sinh hoạt độc lập.

Việc khám rối loạn giấc ngủ giúp xác định vấn đề liên quan đến thói quen sinh hoạt, bệnh lý cơ thể, thuốc đang sử dụng hay sức khỏe tâm thần. Từ đó, bác sĩ có thể xây dựng hướng điều trị phù hợp và an toàn với từng người.

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi là gì?

Rối loạn giấc ngủ là tình trạng xuất hiện những bất thường về thời lượng, chất lượng hoặc thời điểm ngủ. Người cao tuổi thường ngủ nông hơn, dễ tỉnh giấc và có xu hướng đi ngủ, thức dậy sớm hơn người trẻ.

Tuy nhiên, nếu những thay đổi này xảy ra thường xuyên, kéo dài và ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc sinh hoạt ban ngày, người bệnh cần được đánh giá chuyên môn.

Một số dạng rối loạn giấc ngủ thường gặp ở người cao tuổi gồm:

• Mất ngủ.
• Rối loạn nhịp thức – ngủ.
• Ngưng thở khi ngủ.
• Hội chứng chân không yên.
• Rối loạn hành vi trong giấc ngủ REM.
• Buồn ngủ quá mức vào ban ngày.
• Rối loạn giấc ngủ liên quan đến bệnh cơ thể hoặc sức khỏe tâm thần.

Dấu hiệu rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi

Người cao tuổi có thể không trực tiếp than phiền về giấc ngủ. Gia đình nên chú ý đến những thay đổi sau:

• Khó đi vào giấc ngủ dù đã nằm lâu.
• Thức giấc nhiều lần trong đêm.
• Tỉnh quá sớm và không thể ngủ lại.
• Ngủ không sâu, thường xuyên gặp ác mộng.
• Ngủ ngáy lớn, có lúc ngừng thở hoặc thở hổn hển.
• Cử động chân liên tục, cảm giác khó chịu ở chân khi nằm.
• Có hành vi nói, la hét hoặc vận động mạnh trong lúc ngủ.
• Buồn ngủ nhiều vào ban ngày.
• Mệt mỏi, đau đầu hoặc thiếu tỉnh táo sau khi thức dậy.
• Hay quên, khó tập trung hoặc phản ứng chậm.
• Dễ cáu gắt, buồn bã hoặc lo âu.
• Đi lại không vững, tăng nguy cơ té ngã.

Một vài đêm ngủ kém chưa đủ để kết luận người bệnh mắc rối loạn giấc ngủ. Bác sĩ cần xem xét thời gian xuất hiện, mức độ ảnh hưởng và những nguyên nhân liên quan.

Nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi thường không bắt nguồn từ một nguyên nhân duy nhất. Một số yếu tố thường gặp gồm:

Thay đổi sinh lý theo tuổi

Quá trình lão hóa có thể làm thay đổi nhịp sinh học, giảm thời gian ngủ sâu và khiến người cao tuổi dễ bị đánh thức bởi tiếng động hoặc ánh sáng.

Bệnh lý cơ thể

Đau xương khớp, bệnh tim mạch, bệnh phổi, tiểu đường, trào ngược dạ dày, tiểu đêm, Parkinson hoặc các bệnh lý thần kinh đều có thể làm gián đoạn giấc ngủ.

Vấn đề sức khỏe tâm thần

Trầm cảm, rối loạn lo âu, stress kéo dài và sa sút trí tuệ có thể đi kèm mất ngủ, ngủ không sâu hoặc đảo lộn nhịp thức – ngủ.

Thuốc và chất kích thích

Một số loại thuốc điều trị bệnh mạn tính có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Cà phê, trà đặc, thuốc lá và đồ uống có cồn cũng có thể khiến người cao tuổi khó ngủ hơn.

Người bệnh không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi liều thuốc đang sử dụng mà cần trao đổi với bác sĩ.

Thói quen sinh hoạt

Ngủ trưa quá lâu, ít tiếp xúc ánh sáng ban ngày, ít vận động hoặc sử dụng thiết bị điện tử trước giờ ngủ có thể làm rối loạn nhịp sinh học.

Rối loạn giấc ngủ ảnh hưởng thế nào đến người cao tuổi?

Giấc ngủ kém kéo dài không chỉ gây mệt mỏi mà còn có thể ảnh hưởng đến nhiều mặt của sức khỏe:

• Giảm khả năng tập trung và ghi nhớ.
• Làm trầm trọng thêm lo âu, trầm cảm hoặc cáu gắt.
• Giảm khả năng tự chăm sóc và tham gia hoạt động xã hội.
• Tăng nguy cơ té ngã do buồn ngủ, chóng mặt hoặc phản ứng chậm.
• Ảnh hưởng đến việc kiểm soát các bệnh lý mạn tính.
• Làm suy giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh và người chăm sóc.

Đặc biệt, việc tự dùng thuốc ngủ không theo chỉ định có thể gây lú lẫn, buồn ngủ ban ngày, mất thăng bằng hoặc tương tác với các thuốc khác.

Khi nào người cao tuổi nên đi khám?

Gia đình nên đưa người cao tuổi đi khám nếu tình trạng khó ngủ hoặc giấc ngủ bất thường:

• Xảy ra thường xuyên và kéo dài.
• Ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt ban ngày.
• Đi kèm suy giảm trí nhớ hoặc thay đổi hành vi.
• Có biểu hiện ngáy to, ngừng thở hoặc thức giấc vì khó thở.
• Gây buồn ngủ quá mức, té ngã hoặc tai nạn.
• Xuất hiện sau khi bắt đầu sử dụng một loại thuốc mới.
• Đi kèm buồn bã, lo âu hoặc mất hứng thú kéo dài.
• Không cải thiện dù đã điều chỉnh thói quen ngủ.

Nếu người bệnh đột ngột lú lẫn, khó thở, đau ngực, yếu liệt, kích động mạnh hoặc có ý nghĩ tự sát, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.

Khám và điều trị rối loạn giấc ngủ tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa

Tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa, người cao tuổi được thăm khám trong mối liên hệ giữa giấc ngủ, sức khỏe cơ thể, trạng thái cảm xúc, nhận thức và các thuốc đang sử dụng.

Quá trình đánh giá có thể giúp:

• Xác định đặc điểm và mức độ rối loạn giấc ngủ.
• Tìm hiểu những nguyên nhân hoặc yếu tố duy trì tình trạng mất ngủ.
• Sàng lọc các vấn đề về lo âu, trầm cảm và nhận thức.
• Xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp với thể trạng.
• Hướng dẫn gia đình cách hỗ trợ và theo dõi người bệnh.

Việc điều trị không chỉ hướng đến kéo dài thời gian ngủ mà còn giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ, sự tỉnh táo ban ngày và khả năng sinh hoạt an toàn.

Rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được đánh giá toàn diện. Thăm khám sớm giúp hạn chế việc tự dùng thuốc, phát hiện các bệnh lý đi kèm và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn.

Nếu người thân thường xuyên mất ngủ, thức giấc nhiều lần, buồn ngủ ban ngày hoặc có những hành vi bất thường trong khi ngủ, gia đình có thể liên hệ Phòng khám Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn và đặt lịch thăm khám.