Hay quên, hỏi lại một câu nhiều lần hoặc gặp khó khăn khi thực hiện công việc quen thuộc có thể khiến người cao tuổi và gia đình lo lắng. Tuy nhiên, suy giảm trí nhớ có nhiều nguyên nhân và không phải trường hợp nào cũng là bệnh Alzheimer. Đánh giá bệnh Alzheimer ở người cao tuổi cần kết hợp thông tin về diễn biến triệu chứng, khám lâm sàng, đánh giá nhận thức và những xét nghiệm phù hợp để xác định nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng và hướng chăm sóc.

Đánh giá bệnh Alzheimer ở người cao tuổi là gì?

Alzheimer là bệnh lý thoái hóa thần kinh, đồng thời là nguyên nhân thường gặp nhất gây sa sút trí tuệ ở người cao tuổi. Bệnh có thể ảnh hưởng đến trí nhớ, tư duy, ngôn ngữ và khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày. Alzheimer không phải là một phần tất yếu của quá trình lão hóa.

Đánh giá bệnh Alzheimer là quá trình chuyên môn nhằm làm rõ những vấn đề sau:

• Người cao tuổi có suy giảm nhận thức hay không và những khả năng nào đang bị ảnh hưởng?
• Các thay đổi có làm giảm khả năng sinh hoạt độc lập không?
• Alzheimer có phải là nguyên nhân phù hợp với biểu hiện hiện tại?
• Có bệnh lý hoặc yếu tố khác góp phần gây suy giảm nhận thức?
• Người bệnh và gia đình cần được hỗ trợ như thế nào?

Kết quả đánh giá không chỉ phục vụ chẩn đoán mà còn giúp xây dựng kế hoạch theo dõi, điều trị và chăm sóc phù hợp với nhu cầu của từng người.

Khi nào người cao tuổi nên được đánh giá bệnh Alzheimer?

Gia đình nên đưa người thân đi khám khi nhận thấy trí nhớ hoặc khả năng tư duy thay đổi rõ so với trước đây, đặc biệt khi tình trạng kéo dài, tăng dần hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Suy giảm trí nhớ gây trở ngại trong cuộc sống

Những biểu hiện cần chú ý gồm:

• Thường xuyên quên thông tin vừa được trao đổi.
• Hỏi lại cùng một vấn đề nhiều lần trong thời gian ngắn.
• Quên các cuộc hẹn hoặc sự kiện quan trọng.
• Ngày càng phụ thuộc vào người thân để ghi nhớ những việc trước đây tự thực hiện được.

Đôi lúc quên tên rồi nhớ lại có thể gặp trong quá trình lão hóa. Ngược lại, quên lặp lại và làm gián đoạn sinh hoạt cần được đánh giá thay vì mặc định là “già rồi nên quên”.

Khó thực hiện công việc quen thuộc

Người cao tuổi có thể gặp khó khăn khi quản lý tiền, thanh toán hóa đơn, chuẩn bị bữa ăn hoặc sử dụng đồ dùng quen thuộc. Gia đình cũng có thể nhận thấy người thân không còn tự sắp xếp và hoàn thành công việc như trước.

Thay đổi về định hướng, ngôn ngữ hoặc hành vi

Một số biểu hiện khác gồm nhầm lẫn thời gian, lạc ở nơi quen thuộc, khó tìm từ khi nói, giảm khả năng phán đoán hoặc thay đổi tính cách. Những dấu hiệu này cần được xem xét cùng diễn biến trí nhớ và mức độ ảnh hưởng đến hoạt động hằng ngày; không thể dùng một biểu hiện riêng lẻ để kết luận Alzheimer.

Nếu lú lẫn xuất hiện đột ngột trong vài giờ hoặc vài ngày, gia đình cần đưa người thân đi khám ngay. Đặc biệt, khi kèm yếu liệt, nói khó hoặc giảm ý thức, cần cấp cứu thay vì chờ lịch đánh giá trí nhớ thông thường.

Vì sao cần đánh giá toàn diện trước khi kết luận Alzheimer?

Suy giảm trí nhớ có thể liên quan đến rối loạn giấc ngủ, tác dụng phụ của thuốc, nhiễm trùng, bệnh lý mạch máu não hoặc những dạng sa sút trí tuệ khác. Vì vậy, chỉ dựa vào tình trạng hay quên có thể dẫn đến nhận định thiếu chính xác.

Bác sĩ cũng cần phân biệt suy giảm nhận thức nhẹ (MCI) với sa sút trí tuệ. Người có MCI có thể gặp khó khăn về nhận thức nhưng vẫn giữ được phần lớn khả năng sinh hoạt độc lập. Không phải mọi trường hợp MCI đều tiến triển thành Alzheimer, dù việc theo dõi định kỳ vẫn cần thiết.

Ngay cả khi hình ảnh não cho thấy teo não, kết quả này cũng không tự xác định được Alzheimer. Chẩn đoán cần dựa trên sự kết hợp giữa biểu hiện lâm sàng và những bằng chứng phù hợp.

Gia đình nên chuẩn bị gì trước buổi đánh giá?

Để buổi khám cung cấp thông tin đầy đủ, gia đình nên chuẩn bị:

• Ghi chép các thay đổi: Thời điểm bắt đầu, tần suất và ví dụ cụ thể về khó khăn trong sinh hoạt.
• Danh sách thuốc: Bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung.
• Hồ sơ sức khỏe: Kết quả xét nghiệm, chẩn đoán và phim chụp trước đây nếu có.
• Người thân đi cùng: Ưu tiên người hiểu rõ thói quen và diễn biến triệu chứng.
• Kính, máy trợ thính: Mang theo nếu người cao tuổi đang sử dụng.

Trong quá trình trao đổi, nên để người cao tuổi tự trình bày trước rồi bổ sung thông tin cần thiết. Gia đình cần tránh trách móc hoặc tranh luận về những lần quên, giúp người thân cảm thấy được tôn trọng và hợp tác hơn.

Chủ động đánh giá khi trí nhớ và sinh hoạt thay đổi

Đánh giá bệnh Alzheimer ở người cao tuổi giúp làm rõ nguyên nhân suy giảm nhận thức và định hướng hỗ trợ phù hợp. Gia đình không nên chờ đến khi người thân mất khả năng tự chăm sóc mới tìm đến chuyên gia, đồng thời cần tránh tự kết luận Alzheimer chỉ từ một dấu hiệu hoặc bài test.

Nếu người thân có biểu hiện quên tăng dần, thay đổi hành vi hoặc gặp khó khăn trong sinh hoạt, gia đình có thể liên hệ Phòng khám Yên Hòa qua website phongkhamyenhoa.vn để được tư vấn lịch khám và hướng đánh giá phù hợp.