Cơn hoảng sợ có thể xuất hiện đột ngột, khiến thanh thiếu niên cảm thấy cơ thể đang gặp nguy hiểm dù không xác định được nguyên nhân rõ ràng. Tim đập nhanh, khó thở, chóng mặt và cảm giác mất kiểm soát khiến nhiều em nghĩ rằng mình đang mắc bệnh nghiêm trọng hoặc có thể tử vong.

Khi các cơn hoảng sợ tái diễn và thanh thiếu niên luôn lo sợ chúng quay trở lại, tình trạng này có thể ảnh hưởng đáng kể đến việc học tập, sinh hoạt và các mối quan hệ. Đây là lúc phụ huynh nên tìm hiểu về rối loạn hoảng sợ ở thanh thiếu niên và đưa con đi đánh giá chuyên môn.

Rối loạn hoảng sợ ở thanh thiếu niên là gì?

Cơn hoảng sợ là một giai đoạn sợ hãi hoặc khó chịu dữ dội xuất hiện đột ngột, thường đạt mức cao trong thời gian ngắn. Cơn có thể xảy ra ngay cả khi thanh thiếu niên đang ở trong một tình huống tưởng như an toàn.

Không phải thanh thiếu niên từng trải qua một cơn hoảng sợ đều mắc rối loạn hoảng sợ. Tình trạng này cần được xem xét khi các cơn xuất hiện tái diễn, khó dự đoán và sau đó các em liên tục lo lắng về việc cơn sẽ quay trở lại hoặc thay đổi hành vi để né tránh.

Nỗi sợ kéo dài có thể khiến thanh thiếu niên không muốn đi học, ngại ra ngoài, tránh nơi đông người hoặc luôn cần có người thân bên cạnh.

Dấu hiệu cơn hoảng sợ ở thanh thiếu niên

Trong cơn hoảng sợ, thanh thiếu niên có thể xuất hiện đồng thời nhiều biểu hiện về thể chất và tâm lý như:

• Tim đập nhanh, mạnh hoặc có cảm giác đánh trống ngực.
• Khó thở, hụt hơi hoặc cảm giác nghẹt thở.
• Đau, tức hoặc khó chịu ở vùng ngực.
• Run tay chân hoặc run toàn thân.
• Đổ nhiều mồ hôi.
• Chóng mặt, choáng váng hoặc cảm giác sắp ngất.
• Buồn nôn hoặc khó chịu ở bụng.
• Cảm giác nóng bừng hoặc ớn lạnh.
• Tê bì hoặc châm chích ở tay chân.
• Cảm thấy mọi thứ xung quanh không thật.
• Có cảm giác mất kiểm soát hoặc “sắp phát điên”.
• Sợ ngất, sợ chết hoặc sợ xảy ra điều nghiêm trọng.

Các triệu chứng cơ thể trong cơn hoảng sợ là có thật, không phải do các em giả vờ hoặc cố tình gây chú ý. Vì vậy, cha mẹ cần giữ bình tĩnh và tránh phủ nhận cảm giác của con.

Điều gì xảy ra sau một cơn hoảng sợ?

Sau khi trải qua cơn hoảng sợ, thanh thiếu niên có thể liên tục quan sát những thay đổi trong cơ thể và trở nên nhạy cảm với các cảm giác như tim đập nhanh, khó thở hoặc chóng mặt. Các em có thể lo sợ những dấu hiệu này báo hiệu một cơn hoảng sợ mới sắp xuất hiện.

Nỗi lo có thể dẫn đến các hành vi né tránh như:

• Không muốn đến trường.
• Không dám ở nhà hoặc đi ra ngoài một mình.
• Tránh đi xe buýt, thang máy hoặc vào không gian kín.
• Không tham gia nơi đông người và các hoạt động tập thể.
• Hạn chế vận động vì sợ tim đập nhanh.
• Luôn yêu cầu cha mẹ ở bên hoặc đưa đón.
• Thường xuyên kiểm tra sức khỏe và cần người khác trấn an.

Việc né tránh có thể giúp các em bớt lo trong thời gian ngắn nhưng về lâu dài lại làm tăng cảm giác sợ hãi và thu hẹp phạm vi hoạt động.

Nguyên nhân gây rối loạn hoảng sợ ở thanh thiếu niên

Rối loạn hoảng sợ thường không bắt nguồn từ một nguyên nhân duy nhất. Tình trạng này có thể liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố:

• Có tính cách nhạy cảm hoặc thường xuyên lo lắng.
• Gia đình có người từng gặp rối loạn lo âu hoặc hoảng sợ.
• Chịu áp lực kéo dài trong học tập và các mối quan hệ.
• Trải qua biến cố gia đình hoặc sự kiện gây sang chấn.
• Thiếu ngủ và sinh hoạt không điều độ.
• Sử dụng nhiều caffeine, nước tăng lực hoặc chất kích thích.
• Mắc một số bệnh lý hoặc tình trạng sức khỏe gây ra triệu chứng tương tự.

Bác sĩ cần tìm hiểu toàn diện để đánh giá các yếu tố tâm lý, đồng thời loại trừ những nguyên nhân thể chất có thể liên quan.

Cha mẹ nên làm gì khi con lên cơn hoảng sợ?

Khi thanh thiếu niên xuất hiện cơn hoảng sợ, phản ứng bình tĩnh của người lớn có thể giúp các em cảm thấy an toàn hơn. Cha mẹ nên:

• Ở bên và nói chuyện với con bằng giọng chậm, bình tĩnh.
• Đưa con đến nơi yên tĩnh, thông thoáng và an toàn.
• Khuyến khích con thở chậm, đều, tránh hít thở quá nhanh.
• Nhắc con rằng cảm giác hoảng sợ sẽ giảm dần.
• Không trách mắng, chế giễu hoặc yêu cầu con “ngừng ngay”.
• Không để con tự ý sử dụng thuốc an thần.
• Ghi lại hoàn cảnh, thời điểm và biểu hiện của cơn để cung cấp cho bác sĩ.

Nếu đây là lần đầu thanh thiếu niên có triệu chứng đau ngực, khó thở hoặc ngất; triệu chứng nghiêm trọng, kéo dài hay khác với những lần trước, gia đình cần đưa các em đến cơ sở y tế để được kiểm tra. Không nên tự mặc định mọi biểu hiện đều do cơn hoảng sợ.

Khi nào nên đưa thanh thiếu niên đi khám?

Phụ huynh nên đưa con đi đánh giá khi:

• Cơn hoảng sợ xuất hiện nhiều lần.
• Con thường xuyên lo lắng về việc cơn quay trở lại.
• Con né tránh trường học, nơi đông người hoặc các hoạt động thường ngày.
• Giấc ngủ và kết quả học tập bị ảnh hưởng.
• Con luôn cần người thân đi cùng mới cảm thấy an toàn.
• Các triệu chứng cơ thể khiến con và gia đình lo lắng.
• Con có dấu hiệu trầm cảm, tự làm đau bản thân hoặc nhắc đến tự sát.

Việc thăm khám giúp xác định triệu chứng có liên quan đến rối loạn hoảng sợ, một dạng lo âu khác hay nguyên nhân sức khỏe thể chất. Nếu thanh thiếu niên khó thở nghiêm trọng, đau ngực dữ dội, mất ý thức hoặc có nguy cơ gây hại cho bản thân, gia đình cần đưa các em đến cơ sở y tế gần nhất để được hỗ trợ khẩn cấp.

Khám và điều trị tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa

Tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa, thanh thiếu niên được thăm khám và đánh giá về các cơn hoảng sợ, biểu hiện lo âu, tình trạng sức khỏe, môi trường học tập và những yếu tố tâm lý liên quan.

Tùy theo mức độ và nhu cầu của từng trường hợp, bác sĩ sẽ tư vấn hướng can thiệp phù hợp. Mục tiêu là giúp các em hiểu đúng về cơn hoảng sợ, từng bước kiểm soát triệu chứng, giảm hành vi né tránh và trở lại các hoạt động học tập, sinh hoạt thường ngày.

Rối loạn hoảng sợ ở thanh thiếu niên có thể được cải thiện khi trẻ được nhận biết và hỗ trợ đúng cách. Nếu các cơn hoảng sợ tái diễn hoặc khiến trẻ không muốn đi học, ngại ra ngoài và luôn sống trong lo lắng, phụ huynh có thể liên hệ Phòng khám Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn và đặt lịch thăm khám.