Áp lực công việc kéo dài có thể khiến người trưởng thành luôn cảm thấy cạn kiệt năng lượng, mất động lực và khó tìm thấy ý nghĩa trong những việc từng yêu thích. Khi mỗi ngày đi làm trở thành một gánh nặng, việc cố gắng thêm hoặc nghỉ ngơi ngắn ngày đôi khi chưa đủ để giải quyết những nguyên nhân phía sau.

Trị liệu kiệt sức nghề nghiệp (Burnout) cho người trưởng thành hướng đến việc nhận diện nguồn gây căng thẳng, hỗ trợ phục hồi và xây dựng cách làm việc phù hợp hơn với khả năng, nhu cầu của mỗi người. Sự hỗ trợ cần kết hợp với những thay đổi trong điều kiện làm việc để có thể duy trì hiệu quả lâu dài.

Kiệt sức nghề nghiệp (Burnout) là gì?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), burnout là hội chứng xuất phát từ căng thẳng kéo dài tại nơi làm việc chưa được quản lý hiệu quả. Trong ICD-11, burnout được xếp là hiện tượng liên quan đến nghề nghiệp, không được phân loại là một bệnh lý y khoa. Thuật ngữ này áp dụng riêng cho bối cảnh công việc. 

Burnout được mô tả qua ba khía cạnh chính:

• Cạn kiệt năng lượng: Cảm thấy kiệt sức, khó duy trì sức lực và tinh thần để làm việc.
• Xa cách với công việc: Trở nên thờ ơ, tiêu cực hoặc hoài nghi về công việc.
• Giảm hiệu quả nghề nghiệp: Cảm thấy khả năng hoàn thành nhiệm vụ và hiệu quả làm việc suy giảm. 

Một vài ngày mệt mỏi sau giai đoạn bận rộn chưa đủ để kết luận burnout. Việc đánh giá cần xem xét diễn biến kéo dài, mối liên hệ với công việc và mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống.

Khi nào người trưởng thành cần được hỗ trợ?

Người đang gặp khó khăn có thể nhận thấy mình ngày càng ngại bắt đầu ngày làm việc, dễ mất kiên nhẫn hoặc chỉ cố hoàn thành nhiệm vụ một cách máy móc. Những thay đổi này cần được quan tâm khi kéo dài và ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt.

Bạn nên tìm sự hỗ trợ chuyên môn khi:

• Cảm giác kiệt sức lặp lại, khó phục hồi dù đã dành thời gian nghỉ ngơi.
• Mất động lực, thường xuyên né tránh hoặc cảm thấy tiêu cực về công việc.
• Khó tập trung, trì hoãn nhiều hơn và gặp khó khăn khi hoàn thành nhiệm vụ.
• Giấc ngủ, tâm trạng hoặc các mối quan hệ bị ảnh hưởng.
• Tăng sử dụng rượu bia, chất kích thích hoặc tự dùng thuốc để đối phó với căng thẳng.
• Đã thử điều chỉnh sinh hoạt nhưng tình trạng vẫn tiếp diễn.

Không nên tự kết luận mọi biểu hiện mệt mỏi đều là burnout. Kiệt sức có thể đi cùng trầm cảm, lo âu, rối loạn giấc ngủ hoặc vấn đề sức khỏe thể chất. Đánh giá toàn diện giúp xác định nhu cầu hỗ trợ và tránh bỏ sót tình trạng cần điều trị.

Nếu xuất hiện ý nghĩ tự gây thương tích hoặc tự sát, cần tìm sự trợ giúp ngay. Khi có nguy cơ hành động, hãy đến cơ sở cấp cứu gần nhất hoặc gọi 115 và nhờ người tin cậy ở bên.

Những yếu tố nào góp phần gây kiệt sức nghề nghiệp?

Burnout cần được xem xét trong mối quan hệ giữa người lao động và môi trường làm việc. Khối lượng công việc quá lớn, thời gian làm việc kéo dài, thiếu quyền chủ động, thiếu hỗ trợ hoặc môi trường có bắt nạt, quấy rối đều là những yếu tố đáng quan tâm. WHO nhấn mạnh việc cải thiện điều kiện làm việc là một phần thiết yếu trong bảo vệ sức khỏe tinh thần.

Trong thực tế, một người có thể phải đối mặt với nhiều áp lực cùng lúc: mục tiêu khó đạt, trách nhiệm không rõ ràng, yêu cầu phản hồi ngoài giờ và ít cơ hội phục hồi.

Thói quen tự đặt tiêu chuẩn quá cao, khó từ chối hoặc thường xuyên nhận thêm nhiệm vụ cũng là những nội dung có thể được khám phá trong tham vấn. Tuy nhiên, việc hỗ trợ không nên biến thành yêu cầu người lao động phải tự thích nghi với mọi điều kiện bất lợi. Cần xác định cả những thay đổi thuộc về cá nhân và những thay đổi cần sự phối hợp từ nơi làm việc.

Trị liệu kiệt sức nghề nghiệp cho người trưởng thành gồm những gì?

Hướng hỗ trợ được lựa chọn dựa trên khó khăn cụ thể, mức độ ảnh hưởng và các vấn đề sức khỏe đi kèm. Không có một phương pháp phù hợp với tất cả mọi người.

Tham vấn tâm lý và làm rõ nguồn gây căng thẳng

Tham vấn tạo không gian để người trưởng thành chia sẻ những áp lực khó nói, nhận diện điều đang khiến mình quá tải và xác định nhu cầu cần được đáp ứng.

Các nội dung có thể bao gồm:

• Phân biệt yêu cầu công việc với những kỳ vọng tự đặt ra.
• Nhận diện tình huống thường làm tăng căng thẳng.
• Xác định nguồn hỗ trợ và những yếu tố có thể thay đổi.
• Làm rõ giá trị, mục tiêu và mong muốn trong công việc.

Mục tiêu là giúp người được hỗ trợ đưa ra lựa chọn phù hợp với hoàn cảnh của mình, thay vì quyết định vội vàng khi đang kiệt sức.

Các kỹ thuật theo hướng nhận thức – hành vi

Chuyên gia có thể sử dụng kỹ thuật nhận thức – hành vi để hỗ trợ nhận diện những suy nghĩ làm tăng áp lực, chẳng hạn: “Tôi phải luôn hoàn thành mọi việc thật hoàn hảo” hoặc “Từ chối nghĩa là tôi thiếu trách nhiệm”.

Việc hỗ trợ có thể tập trung vào đánh giá lại những suy nghĩ này, luyện tập giải quyết vấn đề, điều chỉnh hành vi làm việc quá sức và xây dựng mục tiêu vừa sức. Các hướng tiếp cận nhận thức – hành vi, quản lý stress và chánh niệm được đề cập trong hướng dẫn của WHO về can thiệp tâm lý tại nơi làm việc; hiệu quả tùy thuộc phương pháp và bối cảnh áp dụng.

Rèn luyện kỹ năng quản lý stress và phục hồi

Tùy nhu cầu, chuyên gia có thể hướng dẫn cách thư giãn, nhận biết phản ứng căng thẳng, bố trí thời gian nghỉ và duy trì hoạt động có ý nghĩa ngoài công việc.

Những kỹ năng này nhằm giúp người trưởng thành sử dụng nguồn lực của mình hợp lý hơn. Chúng cần đi cùng việc xử lý nguồn gây quá tải, đặc biệt khi áp lực xuất phát từ khối lượng hoặc tổ chức công việc.

Xây dựng ranh giới và điều chỉnh công việc

Một phần quan trọng của hỗ trợ burnout là xác định giới hạn có thể thực hiện được: thời gian phản hồi ngoài giờ, số nhiệm vụ đang đảm nhận và những ưu tiên cần thống nhất với người quản lý.

Khi phù hợp, các điều chỉnh có thể gồm giảm tải nhiệm vụ, thay đổi lịch làm việc hoặc trở lại công việc từng bước sau thời gian nghỉ. WHO khuyến nghị các biện pháp ở cấp tổ chức và điều chỉnh công việc để hỗ trợ sức khỏe tinh thần của người lao động.

Phối hợp khám khi có vấn đề sức khỏe đi kèm

Nếu có mất ngủ nghiêm trọng, lo âu, khí sắc giảm kéo dài hoặc triệu chứng thể chất, người trưởng thành có thể cần được khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn điều trị phù hợp.

Việc sử dụng thuốc, nếu cần, phải dựa trên tình trạng được bác sĩ đánh giá. Không nên tự dùng thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc thuốc chống trầm cảm để xử lý cảm giác kiệt sức.

Tìm kiếm hỗ trợ khi công việc khiến bạn cạn kiệt

Kiệt sức nghề nghiệp là trải nghiệm cần được lắng nghe và đánh giá nghiêm túc. Hỗ trợ phù hợp có thể giúp người trưởng thành hiểu rõ khó khăn, xây dựng kỹ năng ứng phó và tìm cách làm việc bền vững hơn.

Nếu áp lực công việc kéo dài đang ảnh hưởng đến giấc ngủ, cảm xúc hoặc sinh hoạt, bạn có thể liên hệ Phòng khám Yên Hòa để được tư vấn về hình thức đánh giá và hỗ trợ phù hợp. Đánh giá toàn diện là cơ sở để lựa chọn hướng can thiệp sát với nhu cầu của từng người.