Những thay đổi bất thường về cảm xúc, hành vi, suy nghĩ hoặc nhận thức không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ một rối loạn tâm thần nguyên phát. Trong một số trường hợp, các biểu hiện này có thể liên quan trực tiếp đến tổn thương não, rối loạn hoạt động của não hoặc một bệnh lý cơ thể đang diễn tiến.

Việc khám và điều trị rối loạn tâm thần khác do tổn thương não, rối loạn chức năng não hoặc bệnh lý cơ thể cần được tiến hành toàn diện. Bác sĩ không chỉ đánh giá triệu chứng tâm thần mà còn xem xét bệnh sử, thuốc đang sử dụng, tình trạng thần kinh và các yếu tố thể chất liên quan nhằm xác định nguyên nhân, xây dựng phương án điều trị phù hợp.

Rối loạn tâm thần do tổn thương não hoặc bệnh lý cơ thể là gì?

Đây là nhóm rối loạn có biểu hiện tâm thần hoặc hành vi được cho là có liên quan đến một tình trạng ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng não. Nguyên nhân có thể xuất phát từ tổn thương tại não hoặc từ bệnh lý ở cơ quan khác gây ảnh hưởng thứ phát đến hoạt động của não.

Tùy vào nguyên nhân và vùng chức năng bị ảnh hưởng, người bệnh có thể xuất hiện thay đổi về khí sắc, cảm xúc, tư duy, nhận thức, hành vi hoặc khả năng kiểm soát bản thân. Các triệu chứng có thể khởi phát đột ngột, tiến triển từ từ hoặc thay đổi theo diễn biến của bệnh lý nền.

Một số tình trạng có thể liên quan gồm:

• Chấn thương sọ não.
• Tai biến mạch máu não.
• U não hoặc di chứng sau phẫu thuật não.
• Viêm não, nhiễm trùng ảnh hưởng đến hệ thần kinh.
• Động kinh và một số bệnh lý thần kinh.
• Bệnh nội tiết hoặc rối loạn chuyển hóa.
• Bệnh tự miễn có ảnh hưởng đến não.
• Thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng.
• Tác dụng của thuốc hoặc các chất ảnh hưởng đến hệ thần kinh.
• Một số bệnh lý cơ thể mạn tính.

Không phải người mắc các bệnh lý trên đều phát triển rối loạn tâm thần. Việc xác định mối liên hệ giữa triệu chứng và nguyên nhân cơ thể cần dựa trên thăm khám chuyên môn cùng các xét nghiệm, hồ sơ y tế liên quan.

Những biểu hiện cần được thăm khám

Triệu chứng của rối loạn tâm thần do bệnh lý não hoặc cơ thể rất đa dạng và có thể bị nhầm với căng thẳng, trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc thay đổi tính cách thông thường. Gia đình nên chú ý khi người bệnh có sự thay đổi rõ rệt so với trước đây.

Các biểu hiện có thể gặp bao gồm:

• Cảm xúc thay đổi thất thường, dễ cáu gắt hoặc kích động.
• Buồn bã, mất hứng thú, mệt mỏi và giảm động lực.
• Lo lắng quá mức, bồn chồn hoặc xuất hiện cơn hoảng sợ.
• Có niềm tin bất thường, nghi ngờ hoặc cảm giác bị theo dõi.
• Nghe hoặc nhìn thấy những điều người khác không cảm nhận được.
• Hành vi thiếu kiểm soát, bốc đồng hoặc không phù hợp hoàn cảnh.
• Giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin.
• Thờ ơ, ít phản ứng cảm xúc hoặc giảm chủ động.
• Thay đổi giấc ngủ, ăn uống và sinh hoạt.
• Khó duy trì công việc, học tập hoặc các mối quan hệ.
• Tính cách thay đổi đáng kể sau chấn thương hoặc bệnh lý cơ thể.

Một vài dấu hiệu riêng lẻ chưa đủ để kết luận người bệnh mắc rối loạn tâm thần do tổn thương não. Bác sĩ cần đánh giá thời điểm khởi phát, quá trình tiến triển và mối liên hệ giữa triệu chứng tâm thần với bệnh lý nền.

Khi nào người bệnh cần được khám sớm?

Người bệnh nên được đưa đi thăm khám khi các thay đổi về cảm xúc, nhận thức hoặc hành vi kéo dài, ngày càng nghiêm trọng hoặc gây ảnh hưởng đến khả năng tự chăm sóc và sinh hoạt.

Đặc biệt, cần chủ động tìm kiếm hỗ trợ y tế khi:

• Triệu chứng xuất hiện sau chấn thương đầu, tai biến hoặc phẫu thuật não.
• Người bệnh thay đổi tính cách rõ rệt trong thời gian ngắn.
• Xuất hiện hoang tưởng, ảo giác hoặc hành vi khó kiểm soát.
• Có biểu hiện lú lẫn, mất định hướng hoặc suy giảm nhận thức nhanh.
• Người bệnh từ chối ăn uống, thuốc điều trị hoặc chăm sóc cá nhân.
• Có hành vi gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác.
• Xuất hiện ý nghĩ tự sát, tự gây thương tích hoặc kích động dữ dội.

Nếu người bệnh đột ngột lú lẫn, yếu liệt, méo miệng, khó nói, co giật, đau đầu dữ dội hoặc suy giảm ý thức, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu ngay. Đây có thể là biểu hiện của một tình trạng thần kinh hoặc cơ thể cấp tính.

Điều trị rối loạn tâm thần do tổn thương não hoặc bệnh lý cơ thể

Phương án điều trị được xây dựng dựa trên nguyên nhân, dạng triệu chứng, mức độ ảnh hưởng và thể trạng của từng người bệnh. Hai trường hợp có biểu hiện tương tự chưa chắc phù hợp với cùng một phác đồ.

Các hướng can thiệp có thể gồm:

• Điều trị hoặc kiểm soát bệnh lý nền.
• Sử dụng thuốc để giảm triệu chứng cảm xúc, lo âu, kích động, hoang tưởng hoặc rối loạn giấc ngủ khi có chỉ định.
• Điều chỉnh những thuốc có khả năng làm tăng triệu chứng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.
• Can thiệp tâm lý phù hợp với khả năng nhận thức và hợp tác của người bệnh.
• Phục hồi chức năng nhận thức, hành vi hoặc kỹ năng sinh hoạt.
• Hướng dẫn gia đình cách giao tiếp, chăm sóc và xử trí khi triệu chứng tái diễn.
• Theo dõi định kỳ để đánh giá đáp ứng và điều chỉnh phác đồ.

Với người cao tuổi, người có nhiều bệnh nền hoặc đang dùng nhiều loại thuốc, việc kê đơn cần đặc biệt thận trọng. Người bệnh và gia đình không nên tự ý mua thuốc, tăng giảm liều hoặc ngừng thuốc đột ngột vì có thể khiến triệu chứng trở nên phức tạp hơn.

Khám và điều trị tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa

Phòng khám Tâm thần Yên Hòa tiếp nhận thăm khám các trường hợp có biểu hiện cảm xúc, hành vi hoặc nhận thức nghi liên quan đến tổn thương não, rối loạn chức năng não và bệnh lý cơ thể.

Người bệnh được đánh giá dựa trên triệu chứng hiện tại, bệnh sử, thuốc đang sử dụng, mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và các tài liệu y tế liên quan. Từ kết quả thăm khám, bác sĩ tư vấn hướng xử trí cá thể hóa, theo dõi đáp ứng và phối hợp chuyên khoa khi cần thiết.

Dịch vụ chú trọng:

• Đánh giá toàn diện thay vì chỉ tập trung vào một triệu chứng.
• Xem xét đồng thời sức khỏe tâm thần và bệnh lý cơ thể.
• Lựa chọn phương án điều trị phù hợp với độ tuổi và thể trạng.
• Theo dõi tiến triển, tác dụng không mong muốn và nguy cơ tái phát.
• Hướng dẫn người thân đồng hành và chăm sóc người bệnh đúng cách.

Phát hiện nguyên nhân và can thiệp sớm có thể giúp kiểm soát triệu chứng, hạn chế suy giảm chức năng và nâng cao chất lượng sống. Khi nhận thấy người thân thay đổi bất thường sau chấn thương não, bệnh thần kinh hoặc bệnh lý cơ thể, gia đình nên đưa người bệnh đi khám thay vì tự kết luận đó là vấn đề tuổi tác hay tính cách.

Liên hệ Phòng khám Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn và đặt lịch khám. Khi đến khám, người bệnh nên mang theo hồ sơ bệnh án, kết quả xét nghiệm, phim chụp và danh sách các thuốc đang sử dụng để bác sĩ có thêm cơ sở đánh giá.