Hành vi tự gây thương tích và hành vi tự sát ở tuổi vị thành niên là những vấn đề cần được quan tâm nghiêm túc. Đằng sau các hành vi này có thể là cảm xúc quá sức chịu đựng, sự cô đơn hoặc những khó khăn tâm lý mà bạn trẻ chưa biết cách chia sẻ. Việc trách mắng, trừng phạt hay cho rằng con “chỉ muốn gây chú ý” có thể khiến con ngại tìm kiếm sự giúp đỡ.

Trị liệu hành vi tự gây thương tích không tự sát và hành vi tự sát cho trẻ vị thành niên và thanh thiếu niên hướng đến bảo đảm an toàn, giảm đau khổ tâm lý và xây dựng cách ứng phó phù hợp. Can thiệp cần dựa trên đánh giá toàn diện, có sự phối hợp giữa người được hỗ trợ, gia đình và đội ngũ chuyên môn.

Lưu ý khẩn cấp: Nếu con đang có ý định tự sát, có kế hoạch hoặc vừa thực hiện hành vi gây hại, hãy đưa con đến khoa cấp cứu gần nhất ngay. Trong lúc tìm trợ giúp, cần có người lớn ở bên và hạn chế tiếp cận những vật dụng, thuốc hoặc nơi có thể gây nguy hiểm.

Phân biệt tự gây thương tích không tự sát và hành vi tự sát

Tự gây thương tích không tự sát là gì?

Tự gây thương tích không tự sát, còn gọi là NSSI, là hành vi cố ý làm tổn thương cơ thể nhưng không nhằm kết thúc sự sống tại thời điểm thực hiện. Một số bạn trẻ dùng hành vi này để giải tỏa cảm xúc mạnh, đối phó với cảm giác trống rỗng hoặc tự trách bản thân.

Dù không có ý định tự sát, hành vi này vẫn có thể gây tổn thương nghiêm trọng và cần được đánh giá chuyên môn. Cha mẹ không nên tự xác định mức độ an toàn chỉ dựa vào vẻ ngoài của vết thương hoặc lời giải thích ban đầu.

Hành vi tự sát là gì?

Hành vi tự sát liên quan đến việc thực hiện hành động với ít nhất một phần ý định kết thúc sự sống. Ý nghĩ muốn chết, kế hoạch tự sát và hành vi tự sát là những biểu hiện khác nhau, nhưng đều cần được tiếp nhận nghiêm túc.

Ý định có thể thay đổi theo thời điểm. Một người từng tự gây thương tích không nhằm tự sát vẫn có thể xuất hiện ý nghĩ hoặc hành vi tự sát về sau. Vì vậy, hai vấn đề cần được phân biệt nhưng không nên xem tách rời khi đánh giá. 

Khi nào thanh thiếu niên cần được hỗ trợ chuyên môn?

Gia đình nên tìm sự hỗ trợ khi nhận thấy con có hành vi tự làm đau bản thân, bộc lộ mong muốn biến mất hoặc có những thay đổi đáng lo ngại trong cảm xúc và sinh hoạt.

Các dấu hiệu cần chú ý gồm:

• Nói rằng cuộc sống không còn ý nghĩa, bản thân vô dụng hoặc là gánh nặng.
• Nhắc đến cái chết, mong muốn chết hoặc không muốn tiếp tục sống.
• Thu mình, giảm liên hệ với gia đình và bạn bè.
• Nói lời từ biệt hoặc cho đi những đồ vật có ý nghĩa.
• Cảm thấy tuyệt vọng, mắc kẹt hoặc đau khổ không thể chịu đựng.

Những biểu hiện này cần được xem xét trong hoàn cảnh cụ thể; một dấu hiệu riêng lẻ không đủ để kết luận chẩn đoán. Tuy nhiên, nếu xuất hiện ý định, kế hoạch hoặc hành vi tự sát, gia đình cần tìm trợ giúp khẩn cấp.

Cha mẹ nên đồng hành như thế nào?

Khi biết con tự gây thương tích hoặc nghĩ đến tự sát, cha mẹ có thể cảm thấy sợ hãi, giận dữ và bất lực. Điều cần ưu tiên là giữ cuộc trò chuyện đủ an toàn để con tiếp tục chia sẻ.

Lắng nghe và hỏi trực tiếp

Cha mẹ có thể bắt đầu bằng lời nói: “Bố mẹ thấy con đang rất khó khăn. Bố mẹ muốn hiểu và cùng con tìm người giúp đỡ.”

Nếu lo ngại về tự sát, có thể hỏi rõ: “Con có đang nghĩ đến việc tự sát không?” Hỏi trực tiếp không làm xuất hiện ý nghĩ tự sát; việc này giúp mở cuộc trao đổi và nhận biết nhu cầu hỗ trợ. 

Tránh trách mắng và gây áp lực

Không nên gọi con là yếu đuối, ích kỷ hoặc dùng sự xấu hổ để yêu cầu con dừng hành vi. Hãy ghi nhận cảm xúc của con, đồng thời thể hiện rõ rằng gia đình sẽ tìm sự hỗ trợ để bảo đảm an toàn.

Đồng hành với kế hoạch hỗ trợ

Gia đình cần hiểu hướng dẫn của đội ngũ chuyên môn, biết người cần liên hệ khi tình trạng xấu đi và hỗ trợ con tiếp cận chăm sóc. Thông tin riêng tư nên được chia sẻ có cân nhắc, nhưng không hứa giữ bí mật tuyệt đối khi sự an toàn của con bị đe dọa.

Tìm hỗ trợ trị liệu cho thanh thiếu niên tại Yên Hòa

Tự gây thương tích và hành vi tự sát không phải là vấn đề nên chờ đợi tự hết. Đánh giá chuyên môn giúp làm rõ nhu cầu hỗ trợ, các khó khăn liên quan và hướng can thiệp phù hợp với từng người.

Nếu con có dấu hiệu đáng lo ngại, phụ huynh có thể liên hệ Phòng khám Yên Hòa để được tư vấn về việc đánh giá và hỗ trợ sức khỏe tinh thần cho trẻ vị thành niên, thanh thiếu niên. Khi liên hệ, nên trao đổi rõ về hành vi đã xảy ra, những thay đổi gần đây và tình trạng an toàn hiện tại.

Nếu có nguy cơ tự sát tức thời hoặc vừa xảy ra hành vi gây hại, cần đến khoa cấp cứu ngay, không chờ lịch trị liệu. Việc được lắng nghe, bảo vệ và hỗ trợ đúng lúc giúp người trẻ có thêm cơ hội vượt qua khủng hoảng và xây dựng những cách ứng phó an toàn hơn.