Internet mang lại nhiều lợi ích cho việc học tập, giải trí và kết nối xã hội. Tuy nhiên, khi thanh thiếu niên dành quá nhiều thời gian trên mạng, khó kiểm soát hành vi và dần bỏ bê các hoạt động quan trọng, cha mẹ cần chú ý đến nguy cơ sử dụng Internet mất kiểm soát.

Không phải cứ dùng điện thoại hoặc máy tính nhiều là nghiện. Điều quan trọng là nhận biết Internet đang giữ vai trò như thế nào trong cuộc sống của con và mức độ ảnh hưởng đến học tập, sức khỏe, sinh hoạt cũng như các mối quan hệ.

Nghiện Internet ở thanh thiếu niên là gì?

Nghiện Internet ở thanh thiếu niên thường được dùng để mô tả tình trạng một bạn trẻ sử dụng Internet quá mức, khó tự kiểm soát và vẫn tiếp tục dù hành vi này đã gây ra những hậu quả tiêu cực.

Các hoạt động trực tuyến có thể bao gồm:

• Chơi trò chơi điện tử.
• Sử dụng mạng xã hội.
• Xem video hoặc phát trực tiếp.
• Trò chuyện trên các nền tảng trực tuyến.
• Lướt web không có mục đích.
• Mua sắm hoặc tham gia các hoạt động trực tuyến khác.

Không nên đánh giá tình trạng chỉ dựa trên số giờ sử dụng thiết bị. Một học sinh có thể cần dùng máy tính nhiều để học nhưng vẫn duy trì được giấc ngủ, kết quả học tập và các mối quan hệ. Ngược lại, thời gian sử dụng không quá dài nhưng nếu con không thể dừng lại và sinh hoạt bị xáo trộn, gia đình vẫn cần quan tâm.

Dấu hiệu nghiện Internet ở thanh thiếu niên

Biểu hiện sử dụng Internet mất kiểm soát có thể khác nhau ở mỗi người. Cha mẹ nên chú ý khi con xuất hiện nhiều dấu hiệu dưới đây và tình trạng kéo dài:

• Dành phần lớn thời gian rảnh để truy cập Internet.
• Luôn nghĩ đến trò chơi, mạng xã hội hoặc hoạt động trực tuyến.
• Đã nhiều lần cố gắng giảm thời gian sử dụng nhưng không thành công.
• Thức khuya để dùng điện thoại hoặc máy tính.
• Khó chịu, bồn chồn hoặc cáu giận khi bị hạn chế Internet.
• Nói dối về thời gian và mục đích sử dụng thiết bị.
• Bỏ bê học tập, việc nhà hoặc trách nhiệm cá nhân.
• Kết quả học tập giảm sút hoặc thường xuyên đi học muộn.
• Ít giao tiếp trực tiếp với gia đình và bạn bè.
• Không còn hứng thú với các hoạt động từng yêu thích.
• Tiếp tục sử dụng Internet dù đã nhận thấy hậu quả.
• Chỉ cảm thấy thoải mái hoặc vui vẻ khi được trực tuyến.

Thời gian trước màn hình quá nhiều có thể liên quan đến khó ngủ, giảm thời gian vận động, ít tương tác với gia đình và ảnh hưởng đến việc học. Tuy nhiên, những biểu hiện này cũng có thể bắt nguồn từ các khó khăn tâm lý khác nên không đủ để tự kết luận con mắc một rối loạn. Học viện Tâm thần học Trẻ em và Thanh thiếu niên Hoa Kỳ cũng khuyến nghị phụ huynh quan tâm đến ảnh hưởng thực tế của việc sử dụng màn hình đối với đời sống.

Vì sao thanh thiếu niên dễ sử dụng Internet quá mức?

Ở tuổi vị thành niên, nhu cầu khám phá, được công nhận và kết nối với bạn bè thường tăng cao. Internet có thể đáp ứng nhanh những nhu cầu này thông qua trò chơi, lượt tương tác, nội dung giải trí và các cộng đồng trực tuyến.

Một số bạn trẻ còn tìm đến không gian mạng như một cách tạm thời tránh né:

• Áp lực học tập hoặc kỳ vọng từ gia đình.
• Cảm giác cô đơn và thiếu người chia sẻ.
• Khó khăn trong việc kết bạn trực tiếp.
• Xung đột với cha mẹ hoặc bạn bè.
• Căng thẳng, lo âu hoặc tâm trạng buồn kéo dài.
• Tự ti về ngoại hình và năng lực.
• Thiếu hoạt động giải trí phù hợp ngoài đời thực.

Vì vậy, việc kiểm soát thiết bị chỉ là một phần của quá trình hỗ trợ. Gia đình cũng cần tìm hiểu điều gì khiến Internet trở thành nơi con muốn dành phần lớn thời gian.

Cha mẹ không nên chỉ thu điện thoại hoặc cấm Internet

Khi nhận thấy con sử dụng Internet quá mức, nhiều phụ huynh lựa chọn thu điện thoại, đổi mật khẩu Wi-Fi hoặc cấm hoàn toàn thiết bị. Cách làm đột ngột này có thể tạo ra xung đột nhưng chưa giải quyết được nguyên nhân của hành vi.

Thay vào đó, cha mẹ có thể:

• Chọn thời điểm phù hợp để trao đổi với con mà không chỉ trích.
• Cùng con thống nhất thời gian và mục đích sử dụng Internet.
• Thiết lập những khoảng thời gian không dùng thiết bị, chẳng hạn trong bữa ăn hoặc trước khi ngủ.
• Không để điện thoại và máy tính trong phòng ngủ vào ban đêm.
• Khuyến khích vận động, gặp gỡ bạn bè và tham gia hoạt động trực tiếp.
• Duy trì lịch học, nghỉ ngơi và sinh hoạt tương đối ổn định.
• Làm gương trong cách sử dụng điện thoại.
• Điều chỉnh giới hạn từng bước và nhất quán giữa các thành viên trong gia đình.

Gia đình nên hướng tới việc giúp con hình thành khả năng tự kiểm soát thay vì chỉ giám sát hoặc trừng phạt. Việc trò chuyện cởi mở, xây dựng quy tắc chung và tạo các khoảng thời gian không sử dụng màn hình cũng là những biện pháp được khuyến nghị để hỗ trợ thanh thiếu niên dùng mạng xã hội an toàn hơn. 

Khi nào cha mẹ cần đưa con đi đánh giá?

Phụ huynh nên cân nhắc đưa con đến cơ sở chuyên môn khi việc sử dụng Internet:

• Kéo dài và ngày càng khó kiểm soát.
• Làm đảo lộn giờ ngủ, ăn uống hoặc sinh hoạt.
• Ảnh hưởng rõ rệt đến học tập.
• Khiến con thu mình và mất kết nối với người thân.
• Gây ra xung đột nghiêm trọng trong gia đình.
• Đi kèm cáu gắt, lo âu, buồn chán hoặc hành vi chống đối.
• Không cải thiện dù gia đình đã cùng con thiết lập giới hạn.
• Liên quan đến hành vi nguy hiểm, nội dung không phù hợp hoặc tiêu tiền mất kiểm soát.

Việc thăm khám không nhằm gắn nhãn hay trách phạt thanh thiếu niên. Mục tiêu là xác định mức độ ảnh hưởng, tìm hiểu nguyên nhân và phát hiện những khó khăn tâm lý có thể đi kèm.

Đánh giá nghiện Internet tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa

Tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa, bác sĩ và chuyên gia có thể đánh giá thói quen sử dụng Internet, khả năng kiểm soát hành vi và những ảnh hưởng đối với học tập, giấc ngủ, cảm xúc cũng như các mối quan hệ của thanh thiếu niên.

Quá trình đánh giá cũng xem xét những vấn đề có thể liên quan như căng thẳng, lo âu, trầm cảm, khó khăn trong giao tiếp, xung đột gia đình hoặc áp lực học đường. Từ kết quả đánh giá, chuyên gia sẽ tư vấn hướng hỗ trợ phù hợp và hướng dẫn cha mẹ thiết lập giới hạn sử dụng thiết bị theo cách nhất quán, khả thi.

Nghiện Internet ở thanh thiếu niên không đơn thuần là vấn đề “thiếu ý thức” hay “không nghe lời”. Khi việc trực tuyến bắt đầu lấn át giấc ngủ, học tập và các mối quan hệ, con có thể đang cần được thấu hiểu và hỗ trợ đúng cách.

Nếu cha mẹ nhận thấy con khó kiểm soát thời gian sử dụng Internet hoặc có những thay đổi đáng lo ngại về cảm xúc và hành vi, hãy liên hệ Phòng khám Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn, đặt lịch và đánh giá chuyên môn.