Mất đi người bạn đời, người thân hoặc một người bạn gắn bó lâu năm có thể để lại khoảng trống sâu sắc trong cuộc sống của người cao tuổi. Những sinh hoạt từng quen thuộc như cùng ăn cơm, trò chuyện hay đi dạo bỗng trở thành điều gợi nhớ, khiến người ở lại cảm thấy cô đơn và khó tìm lại nhịp sống thường ngày.

Trị liệu vượt qua mất mát và tang chế cho người cao tuổi tạo không gian để người trải qua mất mát được lắng nghe, bộc lộ cảm xúc và từng bước thích nghi. Mục tiêu không phải xóa đi ký ức về người đã khuất, mà giúp họ giữ gìn sự gắn bó ấy trong khi tiếp tục chăm sóc bản thân và kết nối với cuộc sống.

Trị liệu vượt qua mất mát và tang chế là gì?

Tang chế là quá trình đau buồn và thích nghi sau khi một người thân qua đời. Trong thời gian này, người cao tuổi có thể trải qua nhiều cảm xúc như nhớ thương, hụt hẫng, tức giận, tội lỗi hoặc khó tin rằng mất mát đã xảy ra.

Đau buồn là phản ứng tự nhiên. Mỗi người có cách biểu lộ riêng: có người khóc và muốn kể chuyện, có người im lặng hoặc chưa sẵn sàng nhắc đến người đã khuất. Khó ngủ, ăn kém và giảm tập trung cũng có thể xuất hiện. Không có một cách chịu tang duy nhất phù hợp với tất cả mọi người.

Trị liệu tâm lý hỗ trợ người cao tuổi hiểu những phản ứng của mình, tìm cách ứng phó và thích nghi với các thay đổi sau mất mát. Với những mất mát khác như nghỉ hưu, suy giảm sức khỏe hoặc mất khả năng sống độc lập, hỗ trợ tâm lý cũng có thể hữu ích, nhưng cần phân biệt với tang chế sau cái chết của người thân.

Khi nào người cao tuổi cần hỗ trợ tâm lý sau mất mát?

Người cao tuổi có thể tìm đến tham vấn ngay khi cảm thấy cần một người lắng nghe. Không cần chờ đến khi đau buồn trở nên nghiêm trọng mới tìm kiếm hỗ trợ.

Việc đánh giá chuyên môn đặc biệt cần thiết khi xuất hiện những biểu hiện sau:

• Đau buồn sâu sắc khiến sinh hoạt hằng ngày bị đình trệ.
• Mất ngủ, ăn uống kém hoặc bỏ bê chăm sóc bản thân kéo dài.
• Thu mình, tránh tiếp xúc và mất dần các mối quan hệ hỗ trợ.
• Tự trách nặng nề về cái chết của người thân.
• Cảm thấy cuộc sống vô nghĩa, không còn lý do để tiếp tục.
• Dùng rượu hoặc tự ý dùng thuốc để đối phó với cảm xúc.

Một số người có thể gặp rối loạn đau buồn kéo dài, với nỗi nhớ thương hoặc sự bận tâm về người đã mất dai dẳng, gây suy giảm đáng kể khả năng hoạt động. Chẩn đoán cần xem xét thời gian, mức độ ảnh hưởng và bối cảnh văn hóa, tín ngưỡng; không thể kết luận chỉ từ việc một người vẫn khóc hoặc còn nhớ người thân.

Nếu người cao tuổi nói muốn chết, muốn “đi theo” người đã khuất hoặc có hành vi chuẩn bị tự sát, gia đình cần ở bên và đưa họ đến cơ sở cấp cứu ngay.

Gia đình có thể đồng hành ra sao?

Sự hiện diện đều đặn thường có ý nghĩa hơn những lời khuyên vội vàng. Gia đình có thể lắng nghe khi ông bà muốn nhắc về người đã khuất và tôn trọng khi họ cần yên lặng.

Thay vì nói “Đừng nghĩ nữa”, có thể bày tỏ: “Con biết bố/mẹ rất nhớ. Nếu bố/mẹ muốn kể, con sẽ nghe”. Đồng thời, nên hỗ trợ những việc cụ thể như chuẩn bị bữa ăn, đưa đi khám hoặc duy trì các cuộc gặp gỡ phù hợp.

Việc cất đồ dùng, thay đổi chỗ ở hay thực hiện những quyết định lớn cần có sự tham gia của người cao tuổi. Tôn trọng lựa chọn giúp họ duy trì cảm giác chủ động trong giai đoạn có nhiều biến động.

Tìm kiếm hỗ trợ để từng bước sống tiếp sau mất mát

Vượt qua tang chế không có nghĩa là quên người đã khuất. Đó là quá trình học cách sống cùng nỗi nhớ, chăm sóc bản thân và tìm lại những kết nối có ý nghĩa.

Nếu mất mát đang khiến ông bà, cha mẹ gặp khó khăn trong sinh hoạt hoặc cảm thấy quá sức, gia đình có thể liên hệ Phòng khám Yên Hòa để tìm hiểu và đặt lịch đánh giá nhu cầu hỗ trợ tâm lý cho người cao tuổi. Đánh giá toàn diện là cơ sở để lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp với hoàn cảnh và sức khỏe của mỗi người.