Con thường xuyên quên bài tập, khó hoàn thành việc đã bắt đầu hoặc đưa ra quyết định vội vàng? Nhiều cha mẹ nghĩ đó là biểu hiện của tuổi mới lớn. Tuy nhiên, khi những khó khăn này kéo dài và ảnh hưởng rõ đến học tập, quan hệ hoặc sinh hoạt, đánh giá rối loạn tăng động giảm chú ý ở trẻ vị thành niên và thanh thiếu niên có thể giúp gia đình hiểu điều gì đang xảy ra và tìm hướng hỗ trợ phù hợp.

Rối loạn tăng động giảm chú ý ở tuổi vị thành niên là gì?

Rối loạn tăng động giảm chú ý, thường gọi là ADHD, là một rối loạn phát triển thần kinh liên quan đến khả năng duy trì chú ý, kiểm soát hành vi và mức độ hoạt động. ADHD có thể tiếp tục biểu hiện trong giai đoạn vị thành niên, dù cách biểu hiện không hoàn toàn giống thời thơ ấu. Chẳng hạn, sự tăng động dễ nhận thấy khi còn nhỏ có thể chuyển thành cảm giác bồn chồn, khó ngồi yên hoặc luôn muốn làm nhiều việc cùng lúc.

Ở tuổi này, yêu cầu tự học, quản lý thời gian và thích nghi với các mối quan hệ ngày càng cao. Vì vậy, khó khăn về chú ý hoặc kiểm soát xung động có thể trở nên rõ hơn. Một số bạn chủ yếu gặp vấn đề về tập trung mà ít biểu hiện hiếu động, nên tình trạng dễ bị bỏ sót.

Những dấu hiệu nào khiến cha mẹ nên cân nhắc đánh giá ADHD?

Cha mẹ có thể chú ý khi con thường xuyên gặp một hoặc nhiều khó khăn sau:

• Khó duy trì sự tập trung: Dễ xao nhãng khi học, bỏ sót yêu cầu trong bài tập, nghe hướng dẫn nhưng khó theo đến cùng.
• Khó sắp xếp và hoàn thành công việc: Hay quên lịch học, mất đồ dùng, trì hoãn hoặc bắt đầu nhiều việc nhưng ít việc được hoàn thành.
• Bồn chồn, khó kiểm soát hoạt động: Khó ngồi yên trong thời gian cần thiết, thường cựa quậy hoặc cảm thấy phải liên tục làm gì đó.
• Hành động vội vàng: Ngắt lời người khác, khó chờ đến lượt hoặc quyết định khi chưa cân nhắc hậu quả.

Những biểu hiện này cần được xem xét trong bối cảnh cụ thể: chúng xuất hiện từ khi nào, có xảy ra ở nhiều môi trường như nhà và trường học hay không, và ảnh hưởng đến cuộc sống của con ở mức độ nào. Một vài dấu hiệu riêng lẻ không đủ để kết luận ADHD.

Vì sao cần đánh giá ADHD một cách toàn diện?

Mất tập trung không phải lúc nào cũng do ADHD. Thiếu ngủ, lo âu, trầm cảm hoặc khó khăn học tập cũng có thể khiến một bạn trẻ học sa sút, dễ quên hay khó hoàn thành nhiệm vụ. ADHD cũng có thể xuất hiện đồng thời với những vấn đề này. Vì vậy, việc đánh giá cần tìm hiểu cả sự chú ý, hành vi, cảm xúc, giấc ngủ, quá trình phát triển và mức độ ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt.

Không có một bài test đơn lẻ nào đủ để chẩn đoán ADHD. Thông tin từ chính người được đánh giá, gia đình và nhà trường có thể giúp chuyên gia nhìn nhận khó khăn trong nhiều hoàn cảnh, từ đó phân biệt ADHD với các nguyên nhân khác và xác định nhu cầu hỗ trợ.

Khi nào nên đưa con đi đánh giá?

Gia đình nên tìm đến chuyên gia khi khó khăn về tập trung, tổ chức công việc hoặc kiểm soát hành vi diễn ra thường xuyên, kéo dài và ảnh hưởng rõ đến việc học, quan hệ với người khác hoặc sinh hoạt hằng ngày. Cha mẹ cũng nên cân nhắc đánh giá khi con đã cố gắng nhưng vẫn liên tục gặp trở ngại, hoặc khi gia đình và nhà trường nhận thấy những khó khăn tương tự.

Đánh giá sớm giúp làm rõ nhu cầu của con. Dù kết quả có phải ADHD hay không, gia đình vẫn có thêm cơ sở để lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp, thay vì chỉ xem con là “lười”, “thiếu cố gắng” hoặc “không nghe lời”.

Đánh giá ADHD tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa

Tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa, việc đánh giá hướng đến tìm hiểu toàn diện những khó khăn mà thanh thiếu niên đang gặp phải: biểu hiện về chú ý và hành vi, ảnh hưởng trong học tập và đời sống, cũng như các yếu tố cảm xúc hoặc phát triển có liên quan. Kết quả đánh giá là cơ sở để chuyên gia trao đổi với gia đình về hướng hỗ trợ phù hợp với từng bạn.

Nếu con thường xuyên mất tập trung, khó quản lý việc học hoặc có những hành vi bốc đồng ảnh hưởng đến cuộc sống, cha mẹ có thể liên hệ Phòng khám Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn về nhu cầu đánh giá. Lắng nghe và hiểu đúng khó khăn của con là bước đầu để đồng hành cùng con hiệu quả hơn.