Nội dung bài viết có sự tham gia tư vấn và cố vấn chuyên môn của PGS.TS.BSCKII Trần Hữu Bình – Thầy thuốc Nhân dân, Nguyên Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai.

Trầm cảm có thể tác động đến cảm xúc, giấc ngủ, công việc và chất lượng cuộc sống nếu không được nhận diện và can thiệp phù hợp. Vậy chữa bệnh trầm cảm bằng phương pháp nào, khi nào cần dùng thuốc, trị liệu tâm lý có vai trò ra sao và lúc nào người bệnh nên đi khám? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các hướng điều trị trầm cảm hiện nay. 

Xem thêm: Tìm hiểu thêm về quy trình và thời điểm nên khám trầm cảm.  

Bệnh trầm cảm có chữa được không?

Trầm cảm là vấn đề sức khỏe tâm thần hiện đã có nhiều phương pháp can thiệp và điều trị. Nhiều người có thể cải thiện đáng kể khi được chẩn đoán đúng, điều trị phù hợp và theo dõi đầy đủ. Tuy nhiên, hiệu quả và thời gian điều trị trầm cảm ở mỗi người không giống nhau.

Một số trường hợp cải thiện tốt sau một giai đoạn điều trị, trong khi người mắc trầm cảm kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc có các vấn đề sức khỏe khác đi kèm có thể cần được theo dõi lâu hơn. Khả năng đáp ứng điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:

• Tình trạng bệnh đang ở mức nhẹ, trung bình hay nặng. 
• Khoảng thời gian các biểu hiện đã xuất hiện và kéo dài.
• Nguyên nhân và các yếu tố làm duy trì tình trạng bệnh.
• Các vấn đề về sức khỏe thể chất hoặc tâm thần khác đang đi kèm.
• Mức độ thực hiện đúng và đầy đủ hướng dẫn điều trị. 
• Sự đồng hành, hỗ trợ từ người thân và điều kiện sống xung quanh. 
• Khả năng đáp ứng với thuốc hoặc trị liệu tâm lý.
• Tiền sử trầm cảm hoặc các đợt tái phát trước đó.

Bệnh trầm cảm có thể chữa được nếu đáp ứng điều trị tốt

Do đó, thay vì tìm kiếm một cách chữa trầm cảm nhanh nhất, người bệnh nên được đánh giá toàn diện để xác định phương pháp phù hợp và an toàn.

Khi nào nên đi khám để chữa bệnh trầm cảm?

Không phải mọi trạng thái buồn bã hay căng thẳng đều là trầm cảm. Tuy nhiên, nếu các thay đổi về cảm xúc và hành vi kéo dài, đặc biệt khi xuất hiện đồng thời nhiều biểu hiện dưới đây, người bệnh nên cân nhắc thăm khám chuyên khoa:

• Tâm trạng buồn kéo dài, thường xuyên cảm thấy hụt hẫng, vô vọng hoặc thiếu động lực.
• Không còn nhiều hứng thú với những sở thích hay hoạt động trước đây từng mang lại niềm vui. 
• Dễ khóc, cáu gắt hoặc khó kiểm soát cảm xúc.
• Giấc ngủ bị xáo trộn, có thể khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc ngủ nhiều hơn thường lệ.
• Cơ thể thường xuyên uể oải, thiếu sức lực dù không vận động nhiều. 
• Khả năng chú ý và ghi nhớ giảm, dễ mất tập trung khi làm việc hoặc học tập. 
• Khả năng hoàn thành công việc, học tập hoặc các nhiệm vụ hằng ngày kém hơn trước.
• Thói quen ăn uống thay đổi rõ rệt, có thể chán ăn hoặc ăn nhiều bất thường. 
• Cảm thấy bản thân vô dụng, có lỗi hoặc là gánh nặng.
• Có xu hướng tránh gặp gỡ, ít trò chuyện và dần tách mình khỏi người thân, bạn bè.
• Khó duy trì các hoạt động chăm sóc cá nhân và sinh hoạt thường ngày như trước. 
• Xuất hiện ý nghĩ không muốn tiếp tục sống hoặc có hành vi gây tổn thương cho chính mình. 

Khi các triệu chứng bắt đầu ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống, không nên chỉ cố gắng tự vượt qua. Việc khám với bác sĩ chuyên khoa giúp xác định người bệnh có mắc trầm cảm hay đang gặp một vấn đề sức khỏe khác có biểu hiện tương tự. 

Nếu người bệnh đang có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát, tự làm hại bản thân, cần được đưa đến cơ sở y tế hoặc dịch vụ cấp cứu phù hợp ngay, không nên để người bệnh ở một mình.

Chữa bệnh trầm cảm bằng phương pháp nào?

Không có một phương pháp chữa bệnh trầm cảm duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Kế hoạch điều trị cần được cá nhân hóa dựa trên mức độ bệnh, triệu chứng nổi bật, tiền sử sức khỏe và nhu cầu của từng người.  Có một số phương pháp thường được bác sĩ cân nhắc dưới đây.

Trị liệu tâm lý

Trị liệu tâm lý là một trong những phương pháp quan trọng trong điều trị bệnh trầm cảm. Thông qua quá trình làm việc với chuyên gia, người bệnh có thể nhận diện những suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực, hiểu các yếu tố đang duy trì tình trạng trầm cảm, điều chỉnh cách phản ứng trước căng thẳng và từng bước cải thiện kỹ năng giải quyết vấn đề, giao tiếp cũng như các mối quan hệ.

Quá trình trị liệu cũng hướng đến việc giúp người bệnh quay lại những hoạt động có ý nghĩa, xây dựng khả năng quản lý cảm xúc và chủ động hơn trong việc phòng ngừa tái phát. Một số phương pháp thường được cân nhắc gồm liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT), hoạt hóa hành vi, liệu pháp tương tác cá nhân hoặc các hình thức trị liệu khác phù hợp với từng trường hợp. Với một số trường hợp trầm cảm mức độ nhẹ, trị liệu tâm lý có thể là một trong những lựa chọn được bác sĩ hoặc chuyên gia ưu tiên cân nhắc.

Sử dụng thuốc điều trị trầm cảm

Thuốc chống trầm cảm có thể được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp, đặc biệt khi triệu chứng ở mức độ vừa hoặc nặng, kéo dài hoặc ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh hoạt.

Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ và đặc điểm triệu chứng, tiền sử điều trị, bệnh lý đang mắc, các thuốc đang sử dụng, nguy cơ tương tác thuốc, tác dụng không mong muốn, độ tuổi và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh.

Người bệnh không nên tự mua thuốc chống trầm cảm, dùng lại đơn thuốc cũ, sử dụng đơn thuốc của người khác, tự tăng giảm liều hoặc ngừng thuốc đột ngột. Trong quá trình điều trị, người bệnh cần tái khám theo hướng dẫn để bác sĩ đánh giá đáp ứng, theo dõi tác dụng không mong muốn và điều chỉnh phác đồ khi cần thiết.

Xem chi tiết: Tham khảo các nhóm thuốc điều trị trầm cảm thường được bác sĩ cân nhắc sử dụng. 

Kết hợp thuốc và trị liệu tâm lý

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp thuốc điều trị trầm cảm và trị liệu tâm lý. Thuốc có thể hỗ trợ kiểm soát một số triệu chứng, trong khi trị liệu tâm lý giúp người bệnh hiểu và điều chỉnh những suy nghĩ, cảm xúc, hành vi cũng như các yếu tố tâm lý – xã hội có liên quan đến tình trạng bệnh. Việc có cần phối hợp hai phương pháp hay không phải dựa trên đánh giá chuyên môn. Người bệnh không nên tự áp dụng phác đồ của người khác cho bản thân.

Có nhiều phương pháp chữa bệnh trầm cảm hiện nay được sử dụng

Điều chỉnh lối sống hỗ trợ quá trình điều trị

Điều chỉnh lối sống không thay thế điều trị chuyên khoa khi người bệnh đã mắc trầm cảm, nhưng có thể góp phần hỗ trợ quá trình phục hồi. Một số thói quen có thể được khuyến khích gồm:

• Cố gắng xây dựng lịch đi ngủ và thức dậy đều đặn mỗi ngày. 
• Duy trì các hoạt động vận động phù hợp với thể trạng và khả năng của bản thân.
• Ăn uống đầy đủ và đúng bữa.
• Nên giảm hoặc tránh sử dụng rượu bia cùng các chất có tính kích thích. 
• Chủ động giữ liên lạc và chia sẻ với người thân, bạn bè khi cần hỗ trợ.
• Chia nhỏ công việc thành những mục tiêu có thể thực hiện.
• Dành thời gian cho những hoạt động có ý nghĩa hoặc từng mang lại cảm giác tích cực.
• Theo dõi thay đổi về tâm trạng và giấc ngủ.
• Tái khám đúng lịch.

Người thân cũng nên tránh tạo thêm áp lực bằng những câu nói như “phải vui lên”, “đừng suy nghĩ nữa” hoặc “cố lên là sẽ khỏi”. Trầm cảm là một vấn đề sức khỏe cần được nhìn nhận nghiêm túc và hỗ trợ đúng cách.

Chữa bệnh trầm cảm mất bao lâu?

Thời gian điều trị bệnh trầm cảm không có mốc cố định áp dụng cho tất cả người bệnh. Thời gian chữa bệnh trầm cảm phụ thuộc vào mức độ bệnh, thời gian triệu chứng tồn tại, khả năng đáp ứng với điều trị, bệnh lý đi kèm và nguy cơ tái phát.

Một số người có thể nhận thấy sự cải thiện sau một thời gian điều trị, nhưng để kiểm soát triệu chứng ổn định và hạn chế tái phát thường cần quá trình theo dõi lâu dài hơn. Ngay cả khi cảm thấy tốt hơn, người bệnh cũng không nên tự ý dừng thuốc hoặc ngừng điều trị khi chưa trao đổi với bác sĩ.

Trong các lần tái khám, bác sĩ sẽ xem xét mức độ cải thiện triệu chứng, chất lượng giấc ngủ, khả năng ăn uống, sinh hoạt, học tập hoặc làm việc, đồng thời theo dõi tác dụng không mong muốn của thuốc và mức độ tuân thủ điều trị. Dựa trên những đánh giá này, bác sĩ có thể quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc thay đổi phương pháp điều trị khi cần.

Những sai lầm thường gặp khi tự chữa bệnh trầm cảm

Trong quá trình tự tìm cách cải thiện tình trạng, người bệnh có thể gặp một số sai lầm khiến việc điều trị kém hiệu quả hoặc làm triệu chứng kéo dài hơn, chẳng hạn:

• Cho rằng chỉ cần suy nghĩ tích cực là sẽ khỏi: Suy nghĩ tích cực có thể hỗ trợ tinh thần nhưng không thể thay thế việc đánh giá và điều trị chuyên môn. Trầm cảm cũng không nên bị xem là biểu hiện của sự yếu đuối hay “nghĩ quá nhiều”.
• Chỉ dựa vào thuốc: Thuốc là một trong những phương pháp điều trị nhưng không phải lúc nào cũng là lựa chọn duy nhất. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc thêm trị liệu tâm lý, điều chỉnh lối sống hoặc phối hợp nhiều phương pháp.
• Tự dừng thuốc khi thấy khỏe hơn: Việc ngừng thuốc đột ngột có thể làm triệu chứng quay trở lại hoặc gây ra các vấn đề liên quan đến ngừng thuốc. Người bệnh chỉ nên giảm liều hoặc dừng thuốc sau khi trao đổi với bác sĩ.
• Dùng đơn thuốc của người khác: Hai người cùng mắc trầm cảm không có nghĩa sẽ phù hợp với cùng một loại thuốc hoặc phác đồ. Hướng điều trị sẽ được lựa chọn dựa trên mức độ triệu chứng và đặc điểm riêng của mỗi người.
• Chờ bệnh nặng mới đi khám: Không cần đợi đến khi mất khả năng học tập, làm việc hoặc xuất hiện hành vi nguy hiểm mới tìm kiếm hỗ trợ. Nếu triệu chứng kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống, người bệnh nên thăm khám sớm để được đánh giá và can thiệp phù hợp.

Khi chữa bệnh trầm cảm cần tránh một số sai lầm thường gặp

Chữa bệnh trầm cảm tại Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Yên Hòa

Nếu đang có các dấu hiệu nghi ngờ trầm cảm hoặc đã điều trị nhưng tình trạng chưa cải thiện như mong đợi, người bệnh có thể đăng ký thăm khám tại Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Yên Hòa để được bác sĩ thăm khám và nhận định tình trạng cụ thể. 

Phòng khám tiếp nhận thăm khám các vấn đề sức khỏe tâm thần, trong đó có trầm cảm. Quá trình khám tập trung vào việc đánh giá tình trạng cụ thể của từng người, từ đó bác sĩ cân nhắc hướng điều trị và kế hoạch theo dõi phù hợp. Tùy tình trạng, một số hướng xử trí có thể được bác sĩ cân nhắc gồm:

• Sử dụng thuốc trong những trường hợp bác sĩ nhận thấy cần thiết. 
• Trị liệu tâm lý phù hợp.
• Phối hợp thuốc và trị liệu tâm lý khi cần.
• Theo dõi mức độ cải thiện của triệu chứng trong quá trình điều trị. 
• Kiểm tra và ghi nhận các phản ứng không mong muốn có thể xuất hiện khi dùng thuốc.
• Thực hiện tái khám định kỳ để bác sĩ xem xét và điều chỉnh hướng điều trị khi cần. 
• Tư vấn cho người thân cách đồng hành và hỗ trợ người bệnh trong quá trình hồi phục. 

Việc điều trị được cá nhân hóa theo triệu chứng, mức độ bệnh và đặc điểm sức khỏe của từng người, thay vì áp dụng một phác đồ chung cho tất cả người bệnh.

Câu hỏi thường gặp về chữa bệnh trầm cảm

Trong quá trình tìm hiểu và điều trị trầm cảm, người bệnh và gia đình thường có nhiều thắc mắc về khả năng hồi phục, thời gian điều trị, việc dùng thuốc và thời điểm cần đi khám. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp về chữa bệnh trầm cảm. 

Chữa bệnh trầm cảm có khỏi hoàn toàn không?

Nhiều người mắc trầm cảm có thể cải thiện đáng kể và trở lại cuộc sống, học tập hoặc công việc bình thường khi được điều trị phù hợp. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng và nguy cơ tái phát khác nhau ở từng người nên vẫn cần tuân thủ kế hoạch theo dõi của bác sĩ.

Trầm cảm nhẹ có cần uống thuốc không?

Không phải tất cả trường hợp trầm cảm đều bắt buộc phải sử dụng thuốc. Việc có cần dùng thuốc hay không phụ thuộc vào mức độ triệu chứng và đánh giá chuyên môn. Trị liệu tâm lý có thể được cân nhắc trong một số trường hợp.

Có nên tự mua thuốc chữa trầm cảm không?

Không. Người bệnh không nên tự mua hoặc tự sử dụng thuốc chống trầm cảm khi chưa được bác sĩ đánh giá và kê đơn phù hợp.

Khi nào người mắc trầm cảm cần cấp cứu?

Khi người bệnh có ý nghĩ tự sát, kế hoạch tự sát, hành vi tự làm hại bản thân hoặc có nguy cơ gây nguy hiểm cho chính mình hay người khác, cần tìm kiếm hỗ trợ y tế khẩn cấp.

Chữa bệnh trầm cảm cần được thực hiện theo hướng cá nhân hóa và có theo dõi chuyên môn. Nếu các triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng đến cuộc sống hoặc ngày càng nặng hơn, Người bệnh nên sớm tìm đến bác sĩ để được thăm khám, xác định tình trạng và tư vấn hướng can thiệp phù hợp.