Nội dung chuyên môn trong bài có sự tham vấn của PGS.TS.BSCKII Trần Hữu Bình – Thầy thuốc Nhân dân, Nguyên Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai. 

Trầm cảm có thể ảnh hưởng đến cảm xúc, suy nghĩ, giấc ngủ, công việc và các mối quan hệ. Vậy dấu hiệu trầm cảm thường biểu hiện như thế nào, đâu là những thay đổi cần lưu ý và khi nào nên tìm đến bác sĩ? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận biết rõ hơn vấn đề này. 

Những dấu hiệu trầm cảm thường gặp

Dấu hiệu trầm cảm có thể xuất hiện ở cảm xúc, suy nghĩ, thể chất và hành vi. Trong giai đoạn đầu, một số biểu hiện khá giống với căng thẳng hoặc mệt mỏi thông thường nên dễ bị bỏ qua. Một số biểu hiện người bệnh có thể gặp là:

• Tâm trạng buồn kéo dài, thường xuyên cảm thấy hụt hẫng hoặc mất hy vọng.
• Không còn nhiều hứng thú với những sở thích hay hoạt động trước đây.
• Dễ trở nên bực bội, mất kiên nhẫn hoặc phản ứng nhạy cảm hơn trước.
• Thường tự trách bản thân, cảm thấy mình vô dụng hoặc là gánh nặng.
• Khó duy trì sự tập trung, dễ quên hoặc gặp khó khăn khi đưa ra quyết định.
• Giảm động lực học tập, làm việc và tham gia các hoạt động hằng ngày.
• Cơ thể thường xuyên uể oải, thiếu sức lực dù không vận động nhiều.
• Giấc ngủ bị xáo trộn, có thể khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc ngủ nhiều hơn trước.
• Thói quen ăn uống thay đổi, chán ăn hoặc ăn nhiều bất thường.
• Có xu hướng tránh gặp gỡ, ít giao tiếp và tách mình khỏi người thân, bạn bè.

Trầm cảm có một số dấu hiệu chính thường gặp

Không nên dựa vào một biểu hiện đơn lẻ để kết luận một người mắc trầm cảm. Bác sĩ thường cần xem xét đồng thời số lượng triệu chứng, thời gian tồn tại, mức độ nặng và ảnh hưởng của chúng đến cuộc sống.

Dấu hiệu trầm cảm thể hiện qua cảm xúc và suy nghĩ

Những thay đổi về tâm trạng thường được chú ý đầu tiên, nhưng không phải người mắc trầm cảm nào cũng thể hiện sự buồn bã rõ rệt ra bên ngoài. Người bệnh có thể cảm thấy tâm trạng xuống thấp trong thời gian dài, mất niềm vui, giảm hứng thú hoặc cảm thấy nhiều hoạt động trở nên vô nghĩa.

Một số người xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực về bản thân, thường xuyên tự trách mình, cảm thấy không đủ tốt hoặc nhìn nhận tương lai theo hướng bi quan. Việc duy trì sự chú ý và đưa ra lựa chọn có thể trở nên khó khăn hơn. Người bệnh dễ mất tập trung khi học tập hoặc làm việc, khó ghi nhớ thông tin và cần nhiều thời gian hơn để hoàn thành những nhiệm vụ trước đây vốn quen thuộc.

Ở một số trường hợp, trầm cảm lại biểu hiện nổi bật bằng sự cáu gắt, nóng nảy hoặc mất kiên nhẫn. Vì vậy, những thay đổi bất thường và kéo dài về cảm xúc cũng cần được chú ý.

Nếu muốn đánh giá sơ bộ các triệu chứng hiện tại, bạn có thể tham khảo Test trầm cảm như một công cụ sàng lọc ban đầu.

Dấu hiệu trầm cảm qua giấc ngủ, cơ thể và hành vi

Trầm cảm không chỉ tác động đến cảm xúc mà còn có thể gây ra những thay đổi về giấc ngủ, năng lượng, ăn uống và sinh hoạt. Những thay đổi bất thường về giấc ngủ cũng thường xuất hiện ở người trầm cảm. Người bệnh có thể khó đi vào giấc ngủ, tỉnh giấc nhiều lần trong đêm, thức dậy quá sớm hoặc ngủ nhiều hơn bình thường nhưng vẫn cảm thấy mệt mỏi sau khi thức dậy.

Bên cạnh đó, người bệnh còn có thể gặp các thay đổi như: 

• Thường xuyên cảm thấy mệt và thiếu năng lượng.
• Hoạt động, giao tiếp hoặc phản ứng chậm hơn trước.
• Cân nặng thay đổi do ăn ít hoặc ăn nhiều hơn bình thường.
• Ít chú ý đến vệ sinh cá nhân, ăn mặc hoặc các nhu cầu chăm sóc thường ngày. 
• Giảm nhu cầu gặp gỡ và tham gia các hoạt động xã hội.
• Khả năng học tập và làm việc có thể sa sút so với trước đây.
• Khó duy trì những công việc hoặc thói quen sinh hoạt hằng ngày.

Thay đổi thói quen ăn uống là một dấu hiệu của trầm cảm

Một số người vẫn có thể đi làm, giao tiếp và sinh hoạt tương đối bình thường nhưng bên trong lại cảm thấy kiệt sức hoặc mất động lực. Do đó, không thể đánh giá trầm cảm chỉ dựa vào vẻ bề ngoài.

Phát hiện dấu hiệu trầm cảm sớm có ý nghĩa gì?

Nhận biết sớm dấu hiệu trầm cảm không đồng nghĩa với tự chẩn đoán. Điều quan trọng là phát hiện những thay đổi bất thường về tâm trạng, hành vi và sinh hoạt để chủ động tìm kiếm hỗ trợ khi cần.

Nên chủ động đi thăm khám khi có dấu hiệu trầm cảm 

Khi thăm khám, bác sĩ có thể tìm hiểu các triệu chứng hiện tại, thời gian xuất hiện, mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống, tiền sử sức khỏe và những yếu tố liên quan. Một số thang đánh giá tâm lý cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ quá trình sàng lọc và đánh giá. Tùy tình trạng, hướng hỗ trợ có thể bao gồm theo dõi, điều chỉnh lối sống, trị liệu tâm lý, sử dụng thuốc hoặc phối hợp nhiều phương pháp.

Để hiểu rõ hơn về các hướng can thiệp, bạn có thể tham khảo các phương pháp điều trị trầm cảm.

Khi có dấu hiệu trầm cảm nên khám ở đâu?

Nếu các biểu hiện nghi ngờ kéo dài hoặc ảnh hưởng đến công việc, học tập và sinh hoạt, người bệnh nên đến cơ sở có chuyên khoa tâm thần hoặc sức khỏe tâm thần để được đánh giá trực tiếp.

Phòng khám Chuyên khoa Tâm thần Yên Hòa tiếp nhận thăm khám và đánh giá các vấn đề liên quan đến trầm cảm và sức khỏe tâm thần. Việc thăm khám giúp bác sĩ xác định tình trạng và tư vấn hướng hỗ trợ phù hợp với từng người.

Nhận biết sớm dấu hiệu trầm cảm giúp người bệnh chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe tinh thần và tìm kiếm hỗ trợ khi cần. Nếu các biểu hiện kéo dài, ảnh hưởng đến học tập, công việc, giấc ngủ hoặc sinh hoạt hằng ngày, nên sớm trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần để được đánh giá và tư vấn hướng hỗ trợ phù hợp.