Trầm cảm ở tuổi dậy thì: Dấu hiệu nhận biết và cách hỗ trợ trẻ
Trầm cảm ở tuổi dậy thì có thể biểu hiện qua cáu gắt, thu mình, mất hứng thú hoặc rối loạn giấc ngủ. Tìm hiểu cách nhận biết và khi nào cần đưa trẻ đi khám.
Trầm cảm ở tuổi dậy thì có thể biểu hiện qua việc trẻ thường xuyên cáu gắt, ít gặp bạn bè hoặc dần bỏ những hoạt động từng yêu thích. Nếu những thay đổi này xuất hiện gần như mỗi ngày trong khoảng hai tuần trở lên, đặc biệt khi ảnh hưởng đến việc học, giấc ngủ hoặc các mối quan hệ, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá. Khi trẻ nhắc đến việc tự làm đau mình hoặc muốn chết, hãy tìm hỗ trợ ngay.
Trầm cảm ở tuổi dậy thì là gì?
Trầm cảm ở tuổi dậy thì là tình trạng rối loạn khí sắc ảnh hưởng đến cách trẻ cảm nhận, suy nghĩ và tham gia vào cuộc sống hằng ngày. Trẻ có thể buồn dai dẳng, thấy trống rỗng hoặc mất hứng thú với nhiều hoạt động. Ở một số trẻ, cáu gắt và dễ nổi nóng là biểu hiện cha mẹ dễ nhận thấy nhất.

Sau một lần mâu thuẫn với bạn hoặc nhận điểm thấp, trẻ có thể buồn vài ngày rồi dần trở lại nhịp sinh hoạt quen thuộc. Khi đánh giá khả năng trầm cảm, cha mẹ nên chú ý đến sự thay đổi so với trước đây, thời gian kéo dài và mức độ ảnh hưởng. Chẳng hạn, một trẻ từng thích đá bóng nay bỏ tập nhiều buổi, thường xuyên ngủ muộn và khó tập trung trên lớp có thể đang cần được hỗ trợ.
Dấu hiệu trầm cảm ở tuổi dậy thì cha mẹ cần chú ý
Các biểu hiện có thể xuất hiện ở nhiều mặt trong đời sống của trẻ.
| Nhóm dấu hiệu | Biểu hiện có thể quan sát |
|---|---|
| Cảm xúc | Thường xuyên buồn, trống rỗng, dễ khó chịu hoặc nổi nóng. |
| Suy nghĩ | Hay tự trách, thấy mình vô dụng, cho rằng mọi chuyện sẽ không khá hơn. |
| Sở thích và giao tiếp | Bỏ hoạt động từng yêu thích, ít liên lạc với bạn, thường xuyên muốn ở một mình. |
| Giấc ngủ và ăn uống | Khó ngủ, ngủ nhiều hơn bình thường, ăn ít hoặc ăn nhiều hơn trước. |
| Học tập và sinh hoạt | Dễ mệt, khó tập trung, chậm hoàn thành bài vở hoặc thường xuyên nghỉ học. |
Một số trẻ khó diễn đạt mình đang buồn nhưng lại thường than đau đầu, đau bụng hoặc mệt mỏi. Nếu những triệu chứng này lặp lại, bác sĩ có thể đánh giá cả nguyên nhân thể chất và sức khỏe tâm thần. Cha mẹ có thể đọc thêm về dấu hiệu trầm cảm để hiểu rõ hơn những thay đổi thường gặp.
Vì sao trẻ có thể bị trầm cảm ở tuổi dậy thì?
Trầm cảm thường liên quan đến nhiều yếu tố cùng lúc. Tiền sử gia đình có người mắc trầm cảm, thay đổi sinh học trong giai đoạn dậy thì và những trải nghiệm căng thẳng đều có thể góp phần làm tăng nguy cơ. Các yếu tố khác gồm bị bắt nạt, mất người thân, xung đột gia đình hoặc khó khăn kéo dài trong quan hệ bạn bè và học tập. Trẻ có bệnh mạn tính hoặc đang gặp vấn đề sức khỏe tâm thần khác, như rối loạn lo âu, cũng có thể dễ bị ảnh hưởng hơn.
Việc tìm hiểu khó khăn cụ thể của trẻ giúp gia đình hỗ trợ đúng chỗ. Chẳng hạn, khi trẻ né tránh đến trường, cha mẹ có thể hỏi con thấy khó khăn nhất vào lúc nào trong ngày học. Câu trả lời có thể giúp gia đình nhận ra con đang gặp áp lực bài vở, bị cô lập hoặc sợ gặp một nhóm bạn.
Cha mẹ có thể hỗ trợ trẻ như thế nào?
Bắt đầu từ điều cha mẹ quan sát được
Chọn lúc cả hai có thể nói chuyện riêng và mở lời bằng một thay đổi cụ thể. Cha mẹ có thể nói “Mẹ thấy gần đây con hay thức khuya và ít gặp bạn. Dạo này có chuyện gì khiến con thấy khó khăn không?”. Nếu trẻ chưa sẵn sàng, hãy cho trẻ thời gian và nhắc rằng con có thể tìm đến cha mẹ hoặc một người lớn đáng tin cậy khi muốn chia sẻ.
Cùng trẻ điều chỉnh những việc vừa sức
Cha mẹ có thể giúp trẻ duy trì giờ ngủ, ăn uống đều đặn và chọn một hoạt động nhẹ mà con thấy dễ thực hiện, như đi bộ cùng người thân. Nếu khó khăn liên quan đến trường học, gia đình có thể trao đổi với giáo viên hoặc chuyên viên tâm lý học đường về cách hỗ trợ phù hợp. Những điều chỉnh hằng ngày có thể đồng hành với việc thăm khám và điều trị.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Nên sắp xếp cho trẻ đi khám khi các biểu hiện kéo dài khoảng hai tuần, ngày càng rõ hoặc ảnh hưởng đáng kể đến việc học, sinh hoạt và quan hệ bạn bè. Nếu trẻ suy giảm nhanh hoặc gia đình lo ngại về an toàn, hãy tìm hỗ trợ sớm hơn. Tùy kết quả đánh giá, bác sĩ có thể đề xuất trị liệu tâm lý, thuốc hoặc phối hợp cả hai. Việc dùng thuốc ở thanh thiếu niên cần có chỉ định và theo dõi của bác sĩ.
Nếu trẻ nói muốn chết hoặc có hành vi tự làm đau mình, hãy tìm hỗ trợ chuyên môn ngay. Nếu trẻ vừa có hành vi tự sát, có kế hoạch tự sát hoặc có nguy cơ gây hại ngay lập tức, hãy ở cùng trẻ và gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đến khoa cấp cứu gần nhất nếu có thể di chuyển an toàn.
Khi nhận thấy con ngày càng thu mình, dễ cáu gắt hoặc mất hứng thú với những việc từng yêu thích, cha mẹ có thể bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện và chủ động đặt lịch đánh giá sức khỏe tâm thần tại Phòng khám Tâm thần Yên Hòa để được tư vấn hướng hỗ trợ phù hợp.
TIN TỨC CÙNG CHUYÊN MỤC