Rối loạn lưỡng cực ở trẻ em và thanh thiếu niên khác gì người lớn? Nguy hiểm như thế nào?

08/01/2026 20:45

Rối loạn lưỡng cực ở trẻ em và thanh thiếu niên không chỉ đơn thuần là những thay đổi tâm trạng sáng nắng chiều mưa. Đây là một tình trạng bệnh lý gây ra những biến đổi cực đoan về tâm trạng, năng lượng, suy nghĩ và hành vi.

Bài viết được cố vấn chuyên môn bởi ThS.BSNT Nguyễn Thị Anh Thoa - Bác sĩ điều trị khoa Tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương

Việc nhận thấy những thay đổi bất thường trong tâm trạng của con trẻ luôn là nỗi lo lắng thường trực của các bậc phụ huynh. Khi những cơn giận dữ không còn là sự hờn dỗi thông thường, hay khi sự phấn khích trở nên quá đà, cha mẹ có thể bắt đầu tự hỏi về một hội chứng tâm lý mang tên rối loạn lưỡng cực. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về chứng rối loạn lưỡng cực ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Mặc dù tình trạng này thường được chẩn đoán ở người trưởng thành, nhưng các triệu chứng thực tế có thể xuất hiện từ rất sớm ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Rối loạn lưỡng cực ở trẻ em và thanh thiếu niên là gì?

Rối loạn lưỡng cực là một rối loạn khí sắc mạn tính có tính chất tái diễn. Điểm đặc trưng của nó là sự luân chuyển giữa các giai đoạn cảm xúc trái ngược nhau: hưng cảm (trạng thái cực kỳ phấn khích, vui vẻ hoặc dễ kích động) và trầm cảm (trạng thái buồn bã, tuyệt vọng).

Không giống như sự thay đổi tâm trạng thông thường ở tuổi dậy thì, rối loạn lưỡng cực gây ra các cơn kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến học tập, mối quan hệ và hoạt động hàng ngày.

Rối loạn lưỡng cực ở trẻ em và thanh thiếu niên thường khó chẩn đoán, do nhiều đặc điểm dễ nhầm lẫn với những vấn đề tâm lý thường gặp ở lứa tuổi này.

Trước hết, các biểu hiện của bệnh có thể tương tự tăng động giảm chú ý, rối loạn hành vi, rối loạn lo âu hoặc trầm cảm, chẳng hạn như trẻ hay cáu kỉnh, bồn chồn, khó tập trung hoặc thay đổi cảm xúc nhanh, khiến việc phân biệt trở nên không đơn giản.

Bên cạnh đó, trẻ em và thanh thiếu niên vốn có xu hướng dao động cảm xúc do ảnh hưởng của quá trình dậy thì, áp lực học tập và các mối quan hệ xã hội.

Một yếu tố quan trọng khác là biểu hiện hưng cảm ở trẻ thường không điển hình như ở người lớn. Thay vì cảm giác hưng phấn rõ rệt, trẻ có thể chủ yếu thể hiện bằng sự cáu gắt, bùng nổ cảm xúc hoặc hành vi kích động. Ngoài ra, ở một số trường hợp, giai đoạn trầm cảm có thể xuất hiện trước, trong khi các giai đoạn hưng cảm chỉ rõ ràng hơn sau một thời gian theo dõi dài.

Vì những lý do trên, việc chẩn đoán rối loạn lưỡng cực ở trẻ em cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa tâm thần trẻ em vị thành niên, thông qua quá trình đánh giá toàn diện và theo dõi lâu dài, bao gồm khai thác thông tin từ gia đình, nhà trường và diễn biến cảm xúc - hành vi của trẻ theo thời gian, chứ không thể dựa vào một vài lần khám ngắn hạn.

Rối loạn lưỡng cực ở trẻ em và thanh thiếu niên khác gì người lớn

Rối loạn lưỡng cực ở trẻ em và thanh thiếu niên có nhiều điểm khác so với người lớn. Ở người trưởng thành, các giai đoạn hưng cảm hoặc trầm cảm thường khá rõ ràng và kéo dài từ một tuần trở lên. Trong khi đó, ở trẻ em các biểu hiện khí sắc có thể thay đổi nhanh trong ngày, khiến việc nhận diện các giai đoạn hưng cảm hay trầm cảm trở nên khó khăn hơn so với người lớn.

Ví dụ, trong cùng một ngày, trẻ có thể vừa cười đùa quá mức, ngớ ngẩn, vừa bùng nổ tức giận, rồi lại khóc lóc mà không có lý do rõ ràng.

Rối loạn lưỡng cực khác với những dao động cảm xúc thông thường mà hầu hết trẻ em và thanh thiếu niên đều trải qua. Những thay đổi cảm xúc trong rối loạn lưỡng cực thường mạnh hơn, cực đoan hơn, khó kiểm soát và không có nguyên nhân rõ ràng, đồng thời còn đi kèm với:

Thay đổi về giấc ngủ.
Thay đổi mức năng lượng.
Khó tập trung và suy nghĩ không rõ ràng.

Các triệu chứng của rối loạn lưỡng cực có thể khiến trẻ gặp khó khăn trong học tập, cũng như trong việc xây dựng và duy trì mối quan hệ với bạn bè và gia đình. Một số trẻ em và thanh thiếu niên mắc rối loạn lưỡng cực có thể có hành vi tự làm hại bản thân hoặc ý định/tìm cách tự sát, cần được can thiệp y tế kịp thời.

Rối loạn lưỡng cực ở trẻ khác gì nổi loạn tuổi dậy thì?

Nhiều bậc phụ huynh thường nhầm lẫn giữa rối loạn lưỡng cực và sự nổi loạn của tuổi dậy thì. Tuy nhiên, có những khác biệt cốt lõi:

Cường độ: Những thay đổi tâm trạng trong rối loạn lưỡng cực cực đoan hơn nhiều và thường xảy ra mà không có tác động rõ ràng từ môi trường.
Thời gian: Những cơn giận của tuổi dậy thì thường qua nhanh, nhưng các triệu chứng lưỡng cực kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần, ảnh hưởng lớn đến cuộc sống hàng ngày.
Khả năng hoạt động: Sự nổi loạn thông thường ít khi khiến trẻ mất ngủ nhiều ngày mà vẫn tràn đầy năng lượng, hoặc rơi vào trạng thái tuyệt vọng đến mức muốn tự hại mình.

Rối loạn lưỡng cực ở trẻ em có nguy hiểm không?

Rối loạn lưỡng cực ở trẻ em và thanh thiếu niên có nguy hiểm nếu không được theo dõi, điều trị kịp thời. Những rủi ro lớn nhất có thể kể tới như:

Tự hại và tự tử: Đây là mối nguy hiểm nghiêm trọng nhất, đặc biệt khi trẻ cảm thấy tuyệt vọng trong giai đoạn trầm cảm.
Lạm dụng chất: Trẻ có xu hướng tìm đến rượu hoặc ma túy để “làm dịu” hành vi, cảm xúc của mình.
Hành vi lệch lạc: Có nguy cơ dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật hoặc quan hệ tình dục không an toàn do thiếu khả năng kiểm soát trong giai đoạn hưng cảm.
Hủy hoại các mối quan hệ: Trẻ khó kết bạn và duy trì tình cảm với gia đình, dẫn đến sự cô lập xã hội

Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi khám?

Đừng ngần ngại tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên môn nếu bạn nhận thấy:

Các triệu chứng tâm trạng kéo dài, lặp đi lặp lại và gây ảnh hưởng đến việc học tập hay sinh hoạt.
Trẻ có ý nghĩ tự làm đau bản thân hoặc nói về cái chết.
Trẻ xuất hiện các ảo giác (nhìn thấy hoặc nghe thấy những thứ không có thật).
Các hành vi hung hăng, phá hoại vượt quá tầm kiểm soát của gia đình.

Việc chẩn đoán sớm bởi bác sĩ tâm thần, chuyên gia tâm lý là hành động cần thiết để giúp trẻ ổn định.

Nếu cần hỗ trợ nhanh, hiệu quả, riêng tư, bạn có thể tìm tới Yên Hòa Clinic. Yên Hòa Clinic quy tụ đội ngũ bác sĩ giỏi, công tác tại các đơn vị chuyên sâu về Tâm lý, Tâm thần như Viện Sức khỏe Tâm Thần - Bệnh viện Bệnh Mai, khoa Sức khoẻ Tâm thần - Bệnh viện E, Phòng khám Sức khoẻ Tâm thần - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội,...

Với chuyên môn sâu và kinh nghiệm tư vấn dày dặn cho độ tuổi trẻ em, thanh thiếu niên, Yên Hòa Clinic sẽ đồng hành cùng trẻ và gia đình trong hành trình này.

Tham khảo thêm thông tin về Yên Hoà Clinic tại:

Địa chỉ: Số 11 i4, Ngõ 35 Trần Kim Xuyến, Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội
Hotline: 0983. 188. 689 hoặc 0866. 188. 689
Website: https://phongkhamyenhoa.vn

Điều trị rối loạn lưỡng cực ở trẻ em như thế nào?

Điều trị rối loạn lưỡng cực là một quá trình kết hợp nhiều phương pháp khác nhau và cần sự kiên trì từ gia đình. Hai phương pháp điều trị rối loạn lưỡng cực phổ biến là:

Thuốc điều trị:
- Thuốc ổn định tâm trạng giúp giảm các cơn hưng cảm và ngăn ngừa trầm cảm.
- Thuốc chống loạn thần để kiểm soát nhanh các triệu chứng cấp tính.
- Lưu ý: Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào độ tuổi, thể bệnh, mức độ triệu chứng và cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ tâm thần
Liệu pháp tâm lý
- Trị liệu gia đì: Giúp cha mẹ và trẻ hiểu về bệnh, cải thiện giao tiếp và kỹ năng giải quyết vấn đề.
- Liệu pháp nhịp điệu xã hội và cá nh: Tập trung vào việc duy trì thói quen hàng ngày và lịch trình ngủ ổn định để cân bằng sinh học.
- Giáo dục tâm lý: Cung cấp kiến thức cho cả trẻ và gia đình về căn bệnh này để giảm bớt sự mặc cảm và lo âu.

Cha mẹ có thể làm gì để hỗ trợ trẻ tốt hơn?

Sự hỗ trợ từ gia đình là liều thuốc tinh thần vô giá đối với trẻ. Cha mẹ có thể hỗ trợ trẻ trong đời sống hằng ngày như:

Thiết lập thói quen: Giữ giờ giấc ăn, ngủ và vận động đều đặn để giúp ổn định khí sắc.
Ghi chép nhật ký triệu chứng: Theo dõi tâm trạng hàng ngày của trẻ để giúp bác sĩ điều chỉnh phác đồ điều trị hiệu quả hơn.
Kiên nhẫn và lắng nghe: Khuyến khích trẻ chia sẻ cảm xúc và cho trẻ biết rằng bạn luôn ở bên cạnh đồng hành cùng con.
Đảm bảo tuân thủ điều trị: Nhắc nhở trẻ uống thuốc đúng giờ và tham gia đầy đủ các buổi trị liệu.
Chăm sóc bản thân: Bạn không thể chăm sóc con tốt nếu chính mình đang kiệt sức. Hãy chăm sóc bản thân chu đáo và tìm kiếm sự hỗ trợ từ bạn bè hoặc các nhóm hỗ trợ nếu cần chia sẻ.

Câu hỏi thường gặp về rối loạn lưỡng cực ở trẻ em và thanh thiếu niên

1. Trẻ bị rối loạn lưỡng cực có học bình thường được không?

Có. Mặc dù bệnh có thể gây khó khăn cho việc tập trung và kết bạn, nhưng với sự hỗ trợ từ gia đình nhà trường và lộ trình theo dõi, điều trị đúng cách, trẻ hoàn toàn có thể đạt được thành tích học tập tốt và phát triển tiềm năng của mình.

2. Rối loạn lưỡng cực có khỏi hẳn không?

Hiện nay chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn rối loạn lưỡng cực. Tuy nhiên, các triệu chứng có thể được quản lý hiệu quả giúp trẻ có một cuộc sống ổn định và khỏe mạnh.

3. Rối loạn lưỡng cực có phổ biến ở trẻ em và thanh thiếu niên không?

Theo dữ liệu từ Khảo sát Quốc gia về Bệnh đi kèm ở Thanh thiếu niên (NCS-A) ở Mỹ, khoảng 2,9% thanh thiếu niên trong độ tuổi 13–18 từng được xác định là mắc rối loạn lưỡng cực trong suốt cuộc đời của họ. Trong số đó, 2,6% gặp suy giảm chức năng nghiêm trọng do rối loạn này gây ra. Đồng thời, tỷ lệ ở nữ (3,3%) cao hơn ở nam (2,6%).

Như vậy, đây không phải là rối loạn quá hiếm, nhưng cũng không phải là tình trạng phổ biến ở trẻ em.

Nhìn chung, rối loạn lưỡng cực ở trẻ em và thanh thiếu niên là một tình trạng sức khỏe tâm thần dễ bị bỏ sót hoặc nhầm lẫn với những thay đổi tâm lý bình thường theo lứa tuổi. Việc hiểu đúng bản chất của bệnh giúp cha mẹ và người chăm sóc không quy kết hành vi của trẻ là bướng bỉnh, nổi loạn mà nhìn nhận đó là những tín hiệu cần được lắng nghe và hỗ trợ đúng cách.

TÀI LIỆU THAM KHẢO: